Σπάζοντας τη σιωπή
Η Ομάδα Νάμα ( Άγριος Σπόρος, Η Βασίλισσα της Ομορφιάς, Η Λάμψη μίας Aσήμαντης Νύχτας ) επανέρχεται στο Επί Κολωνώ με μία ακόμα δυνατή παράσταση, την οποία και αφιερώνει στη μνήμη του δημιουργού της, Μάριου Ποντίκα, που έφυγε πρόσφατα από τη ζωή. Μπορεί "Ο Γάμος" να γράφτηκε στα τέλη της δεκαετίας του '70 και η ιστορία της βιασμένης ανήλικης κοπέλας που παντρεύεται τον βιαστή της για να σώσει την τιμή της οικογένειας να ακούγεται παρωχημένη, το κύμα όμως των πρόσφατων γυναικοκτονιών μαζί με το παγκόσμιο κίνημα του #Me Τoo, το οποίο έφερε στο φως το ζήτημα της παρενόχλησης και του βιασμού των γυναικών, το καθιστούν άκρως επίκαιρο, κάνοντάς μας να το βλέπουμε από ένα νέο πρίσμα.
Αν και η βία έχει γίνει πλέον συνήθειά μας, το έργο δημιουργεί μία ασφυκτική αίσθηση από το πρώτο μέχρι και το τελευταίο λεπτό του, παρουσιάζοντας το θύμα του βιασμού, τη 15χρονη Αφέντρα ( Μέγκυ Σούλι ), να δέχεται αλλεπάλληλα "χτυπήματα" από τον οικογενειακό και τον κοινωνικό του περίγυρο, χωρίς να μπορεί να αντιδράσει από το σοκ που έχει υποστεί και συνεχίζει να υφίσταται. Δεμένη σε μία καρέκλα με τα πόδια ανοιχτά, περιμένοντας τον ιατροδικαστή να την εξετάσει, μετατρέπεται από την πρώτη στιγμή σε αντικείμενο, που περιφέρεται στα μάτια των οικείων της και των θεατών, υπομένοντας τον εξευτελισμό. Ένα κορμί και μία ψυχή που εκτίθενται στο αδηφάγο βλέμμα της κοινωνίας.
Η παράσταση χρησιμοποιεί ελάχιστα αντικείμενα για να αναπαραστήσει διαδοχικά και επαναλαμβανόμενα στον ίδιο χώρο την κλειστοφοβική ατμόσφαιρα του εσωτερικού του σπιτιού και την αίθουσα του δικαστηρίου, στην οποία, παράλληλα με τα όσα συμβαίνουν μεταξύ των μελών της οικογένειας, καταθέτουν ο εισαγγελέας, ο συνήγορος υπεράσπισης, γνωστοί και φίλοι, παρουσιάζοντας τις αντιδράσεις του κοινωνικού περίγυρου, που από τη μία κατακρίνει τον θύτη και από την άλλη τον δικαιολογεί, καταδικάζοντας περαιτέρω το θύμα.
Το λιτό σκηνικό καθιστά δυνατές τις άμεσες εναλλαγές στον χώρο και τον χρόνο, επιτρέπει στους ηθοποιούς να κυριαρχήσουν στη σκηνή και συνδυάζεται αρμονικά με τους φωτισμούς ( Αντώνης Παναγιωτόπουλος ), τους ήχους ( Στέλιος Γιαννουλάκης ) και τις βίντεο προβολές με σκηνές από τον βιασμό, που επανέρχονται σε σημεία του έργου για να μας θυμίζουν τον εφιάλτη, που δεν έχει σταματημό.
Δυνατές ερμηνείες με τη βία σε ποικίλες εκφάνσεις της, έντονη και διαρκώς παρούσα. Σε στιγμές έχει επιλεγεί από την Ελένη Σκότη, που σκηνοθετεί, η αργή κίνηση των ηθοποιών, αποτυπώνοντας με μεγαλύτερη έμφαση την ένταση και τις εκφράσεις των προσώπων των πρωταγωνιστών μέσα από τη δύναμη της εικόνας, ενισχύοντας τον συναισθηματικό αντίκτυπο του έργου.
Παράσταση συνόλου με κάθε ηθοποιό να καταφέρνει να διακριθεί. Ο Ηλίας Βαλάσης πα-τέρας που με πρόσχημα το σώσιμο της τιμής της οικογένειας σπρώχνει την "Αφέντρα" του (ειρωνική η επιλογή του ονόματος) στην αυτοκτονία. Στον ρόλο του διακρίνονται οι φαλλοκρατικές αγκυλώσεις της ελληνικής κοινωνίας με τον ίδιο να απαιτεί την απόλυτη υποταγή των γύρω του στις προσταγές του, έχοντας τις γυναίκες της ζωής του να υπάρχουν μόνο για να υπηρετούν τις ανάγκες και τα θέλω του. Αν και αρχηγός της οικογένειας, αποφεύγει τις δικές του ευθύνες, αναζητώντας δικαιολογίες στις συμπεριφορές των άλλων για τις οποίες όμως και εκείνος είναι υπεύθυνος. Καταλήγει πως μόνη λύση για την αποκατάσταση της τιμής είναι η αυτοχειρία της κόρης του, με τη δικαιολογία πως αν πάρει τον νόμο στα χέρια του θα μπει φυλακή, αφήνοντας ανυπεράσπιστες τη γυναίκα και τις κόρες του, όταν στην πράξη ο ίδιος είναι ανεπρόκοπος, άνεργος και τζογαδόρος, αποτελώντας βαρίδι για τις ίδιες. Ο Ηλίας Βαλάσης στην καλύτερη ερμηνεία που τον θυμόμαστε ενσαρκώνει την απόλυτη υποκρισία και τον παραλογισμό της πατριαρχίας, που σε μεγάλο βαθμό ευθύνεται για τα όσα συμβαίνουν στο σήμερα.
Πατέρας και δεύτερη κόρη ( Αθανασία Κουρκάκη ) σε κοινή γραμμή με μόνη τους έγνοια το τι θα πει ο κόσμος και το πώς θα κάνουν τη ζωή τους πιο εύκολη, βλέποντας το θύμα του βιασμού, την κόρη και αδερφή, ως εμπόδιο στη δικιά τους καλοπέραση, αδιαφορώντας επιδεικτικά για εκείνη. Αδίστακτοι, δειλοί, υποκριτές, ατομιστές, χωρίς ίχνος ευαισθησίας, προκαλούν με τη στάση τους ακόμα και αμήχανα γέλια με τον Ποντίκα να φτάνει τη σκιαγράφησή τους στα άκρα, θέλοντας να σατιρίσει τον κυνισμό και την απανθρωπιά τους. Την ίδια στιγμή μέσα από την αποτρόπαια συμπεριφορά της αδερφής, μίας επίσης γυναίκας - θύμα ενδοοικογενειακής βίας, επισημαίνει έμμεσα την επίδραση του κοινωνικού περίγυρου στη διαμόρφωση της ατομικής συμπεριφοράς, όπως και τη σκληρότητα ζωής και κοινωνίας.
Μοναδική εξαίρεση σε αυτήν την αποκτήνωση η μητέρα ( Μαρία Κάτσενου ), που προσπαθεί να προστατέψει ότι έχει απομείνει και να αποτρέψει την περαιτέρω θυματοποίηση του παιδιού της, αποτελώντας τη μόνη φωνή ανθρωπιάς και αλληλεγγύης. Η στάση της την οδηγεί στη σύγκρουση με τους προαναφερθέντες, φέρνοντας στην επιφάνεια και τα δικά της λάθη από το παρελθόν, σε μία απόπειρα να "κρυφτούν" οι εγκληματικές συμπεριφορές των υπολοίπων στο παρόν πίσω από τις δικές της ενοχές.
Ο Στέλιος Δημόπουλος υποδύεται κάθε χαρακτήρα εκτός οικογένειας, από τον ιατροδικαστή, τον εισαγγελέα και τον συνήγορο, μέχρι τους γνωστούς, τους γείτονες και τον ίδιο τον θύτη. Πετυχημένες οι εναλλαγές των ρόλων και εύκολα αντιληπτές με μικρές ή μεγαλύτερες διαφοροποιήσεις σε εικόνα, φωνή και έκφραση με τον ηθοποιό να κερδίζει τις εντυπώσεις, μεταφέροντας επί σκηνής την κοινωνία και το σύστημα.
Αν στις παραπάνω αναφορές oι περιγραφές των πρωταγωνιστών ταυτίζονται με εκείνες των ρόλων τους αυτό οφείλεται στο ότι το ίδιο το κείμενο δημιουργεί χαρακτήρες σε καταστάσεις που προκαλούν έντονα συναισθήματα, απαιτώντας αντίστοιχες, γεμάτες ένταση ερμηνείες, όπως και συμβαίνει στη συγκεκριμένη απόδοση. Το κεντρικό πρόσωπο του έργου, το ίδιο το θύμα, η Αφέντρα, "μιλάει" με την εκκωφαντική σιωπή της. Η παρουσία της Μέγκυς Σούλι στοιχειώνει τη μνήμη με την ηθοποιό να ενσαρκώνει μέσα από τη βουβή παρουσία της την τραγωδία, τον φόβο, τη ντροπή, την απομόνωση και τη σωματική, αλλά και την ψυχοσυναισθηματική κακοποίηση της βιασμένης ψυχής. Η σκηνή της αυτοπυρπόλησης αποτελεί μία από τις πιο σκληρές εικόνες που έχουμε δει στο θέατρο με την ηθοποιό να καταφέρνει με τη συνολική παρουσία της να μετατρέψει το θύμα αυτής της οικογενειακής ιστορίας σε σύμβολο της οδύνης και του πόνου των κακοποιημένων γυναικών.
Επανερχόμενοι λοιπόν στο σημείο από το οποίο και ξεκινήσαμε, μπορεί σε αυτά τα 40 χρόνια κάποιες από τις λεπτομέρειες της ιστορίας του Μάριου Ποντίκα να δείχνουν ξεπερασμένες, η ουσία όμως του κειμένου του παραμένει επίκαιρη. Τα ζητήματα της ισότητας των φύλων, του σεβασμού της γυναίκας, των κοινωνικών προκαταλήψεων και της πατριαρχίας συνεχίζουν να υφίστανται όσο η κοινωνία μένει προσκολλημένη σε στερεοτυπικές αντιλήψεις και σε αναχρονιστικές απόψεις συντηρητικών κύκλων και θεσμών, χωρίς να λαμβάνονται στοχευμένες αποφάσεις και να υλοποιούνται οργανωμένες πολιτικές για την προστασία τους.
Η επιλογή του Μάριου Ποντίκα να στήσει την ιστορία του έχοντας στο επίκεντρο μία "φιμωμένη" γυναίκα, που κακοποιείται ασύστολα, έρχεται μέσα από αυτήν την απόδοση σαν γροθιά στο στομάχι να μας ευαισθητοποιήσει, φέρνοντάς μας αντιμέτωπους και με τις δικές μας ευθύνες απέναντι στο πρόβλημα με την ελπίδα πως η σιωπή κάποια στιγμή θα σπάσει, οι θύτες θα τιμωρηθούν όπως τους αξίζει, τα θύματα θα πάψουν να θυματοποιούνται και η γυναίκα θα αναγνωριστεί ως ισότιμο μέλος της κοινωνίας από όλες τις απόψεις και σε όλες τις εκφάνσεις της ανθρώπινης ζωής.
Ως τότε παραστάσεις σαν και αυτή θα συνεχίζουν να μας συγκλονίζουν.
Κείμενο: Μάριος Ποντίκας
Παίζουν: Ηλίας Βαλάσης, Στέλιος Δημόπουλος, Μαρία Κάτσενου, Αθανασία Κουρκάκη, Μέγκυ Σούλι
Σκηνοθεσία: Ελένη Σκότη
Θέατρο Επί Κολωνώ
Διάρκεια: 100' (χωρίς διάλειμμα)
Πέμπτη - Παρασκευή - Σάββατο 21:15 / Κυριακή 18:15
Τιμές Εισιτηρίων: Πέμπτη - Παρασκευή 16€ / Σάββατο - Κυριακή 18€
Η παράσταση αφιερώνεται στη μνήμη του Μάριου Ποντίκα που έφυγε από κοντά μας στις 17/9/2022
Μειωμένα εισιτήρια διατίθενται μόνο στο ταμείο του θεάτρου, τηλ επικοινωνίας 2105138067 / Η παράσταση περιέχει σκηνές βίας και υβριστικό περιεχόμενο / Προτείνεται η παρακολούθησή της σε άτομα από 16 ετών και άνω
Για περισσότερες πληροφορίες: Ο Γάμος
