Ο Θάνατος του Εμποράκου

Ο Θάνατος του Εμποράκου
14.11.2019
Ο Θάνατος του Εμποράκου

Κλασικός Καταλειφός

Ο Θάνατος του Εμποράκου

 O Θάνατος του Εμποράκου του Arthur Miller είναι ένα από τα σημαντικότερα θεατρικά κείμενα του 20ου αιώνα. Γραμμένο το 1948 αναφέρεται στο "αμερικανικό όνειρο", τοποθετώντας την ιστορία του "εμποράκου" William (Willy) Loman λίγα χρόνια πριν τη Μεγάλη Ύφεση, όταν και το όνειρο αποδείχτηκε εφιάλτης.

 Ο Willy έχει φτάσει στα 63 του χρόνια, αφιερώνοντας τα 34 από αυτά στην ίδια εταιρεία ως έμπορος των υπηρεσιών και των προϊόντων της. Δε μαθαίνουμε ποτέ το τι πουλάει, γιατί, στο τέλος, εκείνο που έχει σημασία είναι το γεγονός πως πάντοτε προωθούσε τον ίδιο τον εαυτό του. Πιστεύοντας πως το κλειδί της επιτυχίας στη ζωή είναι το να είσαι αρεστός στους άλλους, έχει υιοθετήσει το ρόλο του πωλητή ακόμη και στις διαπροσωπικές του σχέσεις, μιλώντας με το ίδιο ύφος, έχοντας την ίδια συμπεριφορά και τα ίδια κίνητρα στην καθημερινότητά του με εκείνα της δουλειάς του.

 Βλέποντας τον Δημήτρη Καταλειφό επί σκηνής να ενσαρκώνει τον διάσημο χαρακτήρα του Miller δημιουργείται η αίσθηση πως ο πρωταγωνιστής υποκρίνεται, παίζοντας στην παράσταση της ζωής του, έχοντας χάσει ανεπιστρεπτί την επαφή με την πραγματικότητα. Είναι τέτοια η εμμονή του να καταφέρει να φτάσει στην κορυφή και να ζήσει το "αμερικανικό όνειρο", που αδυνατεί να αντιμετωπίσει την αλήθεια της αποτυχίας, μένοντας παρέα με τις ψευδαισθήσεις του.

Ο Θάνατος του Εμποράκου

Το έργο κινείται αριστοτεχνικά ανάμεσα στο παρόν και το παρελθόν του Willy και των γύρω του, κάνοντας διαδοχικά περάσματα σε διαφορετικές χρονικές στιγμές, που έρχονται εμβόλιμα στα όσα διαδραματίζονται στο τώρα να αποκαλύψουν τις ελπίδες, τις προσδοκίες και τα μυστικά των πρωταγωνιστών. Το ενδιαφέρον έγκειται στο ότι δεν μπορούμε να είμαστε σίγουροι για την εγκυρότητα των αναφορών στο παρελθόν, μιας και η αλήθεια των γεγονότων "μπλέκεται" με την παραζάλη του εμποράκου, που "τυφλωμένος" από το κυνήγι της δόξας και της αναγνώρισης βρίσκεται σε σύγχυση (ο Miller επίτηδες έχει προσθέσει σε μεμονωμένα σημεία του κειμένου διαμετρικά αντίθετες απόψεις του Willy για τα ίδια πράγματα ή πρόσωπα), ένδειξη πως οι αναμνήσεις αποτελούν περισσότερο κατασκευές του μυαλού του, που στηρίζουν το "οικοδόμημα" της κάλπικης ζωής του. Συνέπεια των παραπάνω ο πρωταγωνιστής να αγνοεί το "άβολο" για τις πεποιθήσεις του παρόν, μένοντας εγκλωβισμένος ανάμεσα στα ουτοπικά μελλοντικά του όνειρα και στο παρελθόν, που χρησιμοποιεί με τον τρόπο που περιγράφηκε ως "καταφύγιο", όταν η πραγματικότητα τον κάνει να ασφυκτιά.   

 Η παράσταση ακολουθεί πιστά το κείμενο και τις σκηνοθετικές οδηγίες του δημιουργού, αποτελώντας μία άρτια μεταφορά του κλασικού έργου.Το λιτό σκηνικό αφήνει το βλέμμα του θεατή να επικεντρωθεί στα πρόσωπα και τις ερμηνείες των ηθοποιών, αν και η έλλειψη οπτικών ερεθισμάτων καθιστά την πρώτη πράξη σε σημεία κουραστική. Η εξέλιξη της ιστορίας, οι δραματικές κορυφώσεις και οι εναλλαγές, πέρα από το χρόνο, και στο χώρο στη δεύτερη πράξη μας έκαναν να αδιαφορήσουμε για τον όποιο μινιμαλισμό επί σκηνής.

Ο Θάνατος του Εμποράκου

 Αν έχουμε να ξεχωρίσουμε για κάτι την εν λόγω μεταφορά είναι για τις ερμηνείες των ηθοποιών της με τις επιλογές ακόμη και στους μικρούς ρόλους να κρίνονται ως πετυχημένες. Ο Καταλειφός είναι εξαιρετικός στην απόδοση της ματαιοδοξίας και της απόγνωσης του πρωταγωνιστή, καταφέρνοντας με μαεστρία στις στιγμές έντασης να μην πέφτει στην παγίδα του μελοδραματισμού, αναδεικνύοντας τα συναισθηματικά κενά του χαρακτήρα και τα αδιέξοδά του σε μία δεξιοτεχνική ερμηνεία. Χωρίς να καθηλώνει, πετυχαίνει να ενσαρκώσει με μοναδικό τρόπο τον πολυσύνθετο χαρακτήρα του Willy.  

Ο ίδιος δεν πιστεύει στην αγάπη, αλλά στο να αρέσει στους άλλους. Στην προσπάθειά του να φτάσει στην επιτυχία, όπως εκείνος τη φαντάζεται, χάνει όλα όσα του δίνονται απλόχερα από τους ανθρώπους του, μένοντας μακρυά τους. Η Μαρία Καλλιμάνη, η σύζυγος (Linda Loman) που βρίσκεται δίπλα του και τον στηρίζει, γνωρίζοντας τα ελαττώματά του, τα οποία και ανέχεται σε μία αρμονική θεατρική συνύπαρξη με τον Καταλειφό. Ο Τάσος Λέκκας στο ρόλο του μικρότερου γιου (Harold "Happy" Loman), που μένει προσκολλημένος στα όνειρα του πατέρα, επιθυμώντας συνεχώς την αποδοχή βρισκόμενος στη σκιά του μεγαλύτερου αδερφού. Ο Χρήστος Ευθυμίου, ο γείτονας που ενδιαφέρεται (Charley), συναντώντας την άρνηση και τον πληγωμένο εγωισμό του Willy, εκπροσωπώντας άθελά του όλα εκείνα που ο τελευταίος ονειρεύεται να πετύχει. Ο Γιώργος Ζιόβας, αδερφός του Willy (θείος Ben), το κατασκευασμένο πρότυπο στο μυαλό του πρωταγωνιστή, στο οποίο εκείνος ανατρέχει κατ' εξακολούθηση για να "αναζωπυρώσει" τα λανθασμένα του πιστεύω.           

Ο Θάνατος του Εμποράκου

 Για το τέλος αφήσαμε τον Γιώργο Νούση, που έχει τον κομβικότερο ρόλο, υποδυόμενος τον μεγαλύτερο γιο του Willy και αδερφό του Happy (Biff Loman), που αποτελεί και την ελπίδα του εμποράκου για να πραγματοποιήσει τα δικά του όνειρα. Ο γιος έχει να διαλέξει ανάμεσα στο να ενισχύσει τις ψευδαισθήσεις του πατέρα θυσιάζοντας τον εαυτό του ή στο να ζήσει τη ζωή με τους δικούς του κανόνες απομακρυνόμενος από εκείνον. Η συγκεκριμένη ερμηνεία αρχικά μας προβλημάτισε, δίνοντας την αίσθηση του πιο "αδύναμου κρίκου". Όσο, όμως, περνούσε η ώρα το παίξιμο του Νούση γινόταν καλύτερο για να φτάσει η απαιτητική ερμηνευτικά σκηνή της σύγκρουσης με τον πατέρα στο κλείσιμο, σκηνή στην οποία κατάφερε να μας κερδίσει ολοκληρωτικά.

Ο Θάνατος του Εμποράκου

Για την παράσταση του Miller θα μπορούσαμε να μιλάμε και να αναλύουμε με τις ώρες. Ο Willy Loman είναι ένας ιδιαίτερος χαρακτήρας. Και η θεατρική "συνάντηση" με τον Δημήτρη Καταλειφό μία ιδιαίτερη θεατρική στιγμή. Περισσότερο ταυτιστήκαμε με τον μεγαλύτερο γιο του, που δε θέλει να ζει στην πλάνη του πατέρα και αποζητά την ευτυχία στα μικρά και τόσο σημαντικά της ζωής, που, κακώς, θεωρούμε ως δεδομένα και αγνοούμε.

Ο κόσμος πάλι των ψευδαισθήσεων του Willy είναι πιο επίκαιρος από ποτέ σε μία εποχή που τη χαρακτηρίζουν τα "like" του Διαδικτύου, οι εικονικές περσόνες των media και οι μάσκες που, συνειδητά ή μη, φοράμε για να γίνουμε κοινωνικά αποδεκτοί. Πίσω, όμως, από τις ψευδαισθήσεις παραμένουμε άνθρωποι, όπως συμβαίνει και με τον Willy, ο οποίος σε ένα από τα χαρακτηριστικότερα σημεία του έργου, όταν και βλέπει τα πιστεύω του να καταρρέουν, αναφωνεί πως "δεν είμαστε πορτοκάλια που μπορείς έτσι απλά να τα φας και να πετάξεις τη φλούδα τους στα σκουπίδια". Η κάθαρση και η πραγματική ελπίδα έρχονται από τη μεταστροφή του Biff, αλλαγή που οδηγεί τον ίδιο στη σωτηρία και τον πατέρα του, που κυνικά διαπιστώνει πως εξαιτίας της ασφάλισής του αξίζει περισσότερα νεκρός από ζωντανός, στην καταστροφή. 

 Όλα τα παραπάνω συνοψίζονται στη στιγμή που ο "πετυχημένος" γείτονας Charley λέει απευθυνόμενος στον Willy πως "το μόνο πράγμα που έχεις στον κόσμο είναι αυτό που μπορείς να πουλήσεις. Και το αστείο είναι πως είσαι τόσα χρόνια πωλητής και δεν το έχεις μάθει ακόμα". Ζωές χτισμένες στο ψέμα με την τραγωδία στην περίπτωση του Willy να μη βρίσκεται στη ζωή που επέλεξε να κάνει, αλλά στην ειρωνεία της άγνοιας που τη συνοδεύει.

Ο Θάνατος του Εμποράκου

 Κλείνουμε με την παρατήρηση πως η διάρκεια της παράστασης φτάνει το τρίωρο με αποτέλεσμα να γίνεται περισσότερο αγχώδης η επιστροφή από όσο θα έπρεπε για όσους επιλέξουν να πάνε στο θέατρο με τα μέσα μεταφοράς. 

Πρωτότυπο κείμενο: Arthur Miller / Μετάφραση - Δραματουργική Επεξεργασία - Σκηνοθεσία: Γιώργος Σκεύας

Παίζουν: Δημήτρης Καταλειφός, Μαρία Καλλιμάνη, Γιώργος Νούσης, Γιώργος Ζιόβας, Χρήστος Ευθυμίου, Χαρά Μάτα Γιαννάτου, Τάσος Λέκκας, Δημήτρης Αποστολόπουλος, Γιώργος Πατεράκης, Χρύσα Γκινίκη, Ιοκάστη-Αγαύη Παπανικολάου

Θέατρο Εμπορικόν

Διάρκεια: 170' (με διάλειμμα)

Τρίτη, Πέμπτη, Παρασκευή & Σάββατο : 20:30 / Τετάρτη & Κυριακή : 19:00

Τιμές Εισιτηρίων: Τρίτη 17€ / Τετάρτη - Πέμπτη - Παρασκευή:  Α Ζώνη 20€, Β Ζώνη - Γ Ζώνη 15€-18€, VIP 22€ / Σάββατο: Α Ζώνη 22€, Β Ζώνη - Γ Ζώνη 20€, VIP 25€ / Κυριακή: Α Ζώνη 20€, Β Ζώνη - Γ Ζώνη 15€-18€, VIP 25€

Για περισσότερες πληροφορίες (επίσημη σελίδα στο facebook) : Ο Θάνατος του Εμποράκου

 

Νίκος Πράσσος

Νίκος Πράσσος

Μου είπε η σύζυγος "τα γράφεις που τα γράφεις δεν τα ανεβάζεις και σε καμιά ιστοσελίδα;" Όπερ και εγένετο.  Η τέχνη ισορροπεί τον τεχνοκρατισμό της Πληροφορικής, που σπουδάσαμε και διδάσκουμε. Συναίσθημα και ορθολογισμός ακροβατούν σε ένα ταξίδι με κοινό παρανομαστή τη γνώση, επαναπλαισιώνοντας τις υπάρξεις μας μέσα σε έναν κόσμο που συνεχώς αλλάζει, μένοντας συνάμα τόσο ίδιος, όπως και οι άνθρωποί του.