"Κλασικά" επίκαιρο
Η μεταφορά της κωμωδίας του Χάινριχ Φον Κλάιστ στην κεντρική σκηνή του Εθνικού Θεάτρου έρχεται σε μία εποχή έντονων κοινωνικο-οικονομικών αναταράξεων και περιστατικών πολιτικής διαφθοράς και αυθαιρεσίας, θυμίζοντάς μας πως τα όσα ζούμε στις μέρες μας προβλημάτισαν, προβληματίζουν και θα προβληματίζουν το ανθρώπινο γένος, δικαιολογώντας και τον προσδιορισμό του "κλασικού" στον χαρακτηρισμό του έργου.
Πρωταγωνιστής ο δικαστής μίας μικρής κωμόπολης, ο Αδάμ ( Νίκος Χατζόπουλος ), ο οποίος καλείται να αποφασίσει για ένα έγκλημα, που έχει ο ίδιος διαπράξει. Η αιφνιδιαστική επίσκεψη του αυστηρού επιθεωρητή Βάλτερ ( Ακύλλας Καραζήσης ) φέρνει τον πανικό, πόσο μάλλον όταν στο δικαστήριο επικρατεί η ανοργανωσιά και η χαοτική διαχείριση του Αδάμ, που προσπαθεί την τελευταία στιγμή να μαζέψει να ασυμμάζευτα.
Σε αυτήν του την απόπειρα συγκάλυψης προκαλεί το γέλιο με τον θεατή να γνωρίζει από την πρώτη στιγμή πως είναι ο ένοχος, αποδυναμώνοντας και το όποιο μυστήριο θα μπορούσε να έχει η αποκάλυψη του θύτη στο κλείσιμο. Σκοπός του Κλάιστ δεν είναι η αγωνία και η ένταση ενός δικαστικού - αστυνομικού δράματος, αλλά η καυστική σάτιρα της κατάχρησης της εξουσίας από εκείνους που την κατέχουν, της γραφειοκρατίας των κρατικών μηχανισμών, των αδυναμιών του δικαστικού συστήματος, της υποβάθμισης της θέσης της γυναίκας, όπως και του τρόπου διαμόρφωσης των σχετικών στάσεων και συμπεριφορών από τις πατριαρχικές κοινωνίες.
Ο τίτλος του έργου δεν αναφέρεται μόνο στη στάμνα, η οποία κυριολεκτικά αποτελεί το αντικείμενο της έριδας, με τους ενάγοντες να αναζητούν εκείνον που την έσπασε, αλλά παραπέμπει μεταφορικά και στη διακόρευση της Εύας ( Κίττυ Παϊτατζόγλου ), του κοριτσιού που κοιμόταν στο ίδιο δωμάτιο με την κανάτα. Η έμφαση του δημιουργού στο δευτερεύον ζήτημα αναδεικνύει την υποκρισία, των καθωσπρεπισμό, τον πουριτανισμό και την αναλγησία της κοινωνίας, η οποία προτιμά να "στρουθοκαμηλίζει" και να σιωπά, προκειμένου να αποφύγει τον όποιο στιγματισμό, αφήνοντας ανεπούλωτα τα τραύματα των θυμάτων και ανεξέλεγκτες τις διαθέσεις των ίδιων των θυτών.
Οι επιλογές των ονομάτων ( Αδάμ και Εύα ) με την αντιστροφή των ρόλων ανάμεσα στον θύτη και το θύμα του προπατορικού αμαρτήματος αποτελούν έμμεση αναφορά στις αγκυλώσεις, που δημιουργούν τα στερεότυπα και διαμορφώνουν τις συνειδήσεις, προκαλώντας και ενισχύοντας τις προαναφερόμενες τάσεις.
Οι Ακύλλας Καραζήσης και Νίκος Χατζόπουλος μαζί με τους συνεργάτες τους από τη μία πλευρά αποτίουν φόρο τιμής στο πρωτότυπο, μένοντας προσηλωμένοι στο αυθεντικό κείμενο και διατηρώντας την αίσθηση της λαϊκής κωμωδίας μέσα από τις ερμηνείες αλλά και τις ενδυματολογικές επιλογές των πρωταγωνιστών, που θυμίζουν βουκολικές στιγμές της ευρωπαϊκής υπαίθρου της περιόδου. Από την άλλη επιχειρούν περιορισμένους σε έκταση νεωτερισμούς, με χαρακτηριστικότερους τις μηχανικές κινήσεις των υπηρετριών στους ρυθμούς μετρονόμου με τους όποιους συμβολισμούς, την επιλογή άντρα ηθοποιού ( Παναγιώτης Παναγόπουλος ) στον ρόλο - κλειδί για την αποκάλυψη του ενόχου, της Μπριγκίτε, με την εξεζητημένα κωμική εμφάνισή του και την προσπάθεια επέκτασης της δράσης εκτός σκηνής με τη μεμονωμένη εμφάνιση των ηθοποιών στα θεωρεία και την παρουσία του επιθεωρητή για μεγάλα διαστήματα στα καθίσματα της πλατείας, δίπλα στους θεατές, σε μία απόπειρα να γίνουν λιγότερο ευδιάκριτα τα όρια του θεατρικού ρόλου και του σκηνοθέτη, του θεατή της παράστασης και της δίκης.
Χωρίς να εντυπωσιάζουν αυτές οι αλλαγές ή να διακρίνονται για τη συνέπειά τους δεν ξενίζουν ή ενοχλούν, κάνοντας, έστω και με δόσεις, περισσότερο ενδιαφέρουσα την προσέγγιση, δικαιολογώντας και την παρουσία του θεατρικού έργου στην Κεντρική Σκηνή του Εθνικού. Μόνη μας ένσταση η επιλογή της θέσης του Ακύλλα Καραζήση μπροστά από τα καθίσματα θεατών που είναι ήδη χαρακτηρισμένα ως "περιορισμένης ορατότητας", δυσκολεύοντας περαιτέρω την επαφή με τα όσα συμβαίνουν επί σκηνής.
Λιγότερο αποσπασματικά και πιο ουσιαστικά τα αφαιρετικά σκηνικά, τα οποία, παρά τη λιτή τους προσέγγιση, καταφέρνουν να ισορροπήσουν τις "βουκολικές παρουσίες", να δικαιολογήσουν τους όποιους μοντερνισμούς και να αποφύγουν σε μεγάλο βαθμό το "φλερτ" με το παλιακό και το παρωχημένο.
Το όλο στήσιμο υποστηρίζει και αναδεικνύει τις πολύ καλές ερμηνείες. Ξεχωρίζει ο Νίκος Χατζόπουλος στον κεντρικό χαρακτήρα του έργου, ένας διεφθαρμένος δικαστής που απολαμβάνεις να βλέπεις να βασανίζεται από τον φόβο της αποκάλυψης των εγκλημάτων του. Η παράνοια, ο παροξυσμός, η αλαζονεία και ο αυταρχισμός της εξουσίας αποκτούν "σάρκα και οστά" μέσα από την ερμηνεία του, που πετυχαίνει να "παίξει" συνειρμικά με το υποσυνείδητό μας και με το πώς θα θέλαμε να δούμε πρόσωπα της επικαιρότητας, που παρουσιάζουν τα ίδια "συμπτώματα". Αυτή η χρονική συγκυρία καθιστά άκρως πετυχημένη την επιλογή του συγκεκριμένου έργου από το Εθνικό.
Κερδίζει τις εντυπώσεις και η Μάρθα Φριντζήλα ως μητέρα της Εύας ( Μάρθα Ρουλ ), η οποία ενσαρκώνει τις παθογένειες της οικογένειας και της κοινωνίας με την τραγική ( υπαρκτή ή προσποιητή ) αδυναμία της να δει το αληθινό έγκλημα και τον πραγματικό εγκληματία να δημιουργεί κωμικές αντιδράσεις. Η επιλογή του Κλάιστ να κάνει όσο πιο εξόφθαλμη γίνεται την ενοχή του Αδάμ ενισχύει αυτήν την αίσθηση, επισημαίνοντας την αίγλη της εξουσίας και την άρνηση ή την ανικανότητα του κόσμου στο να αναγνωρίσει και να αποδεχτεί τα λάθη και τις αδικίες της. Ακόμα και ο ορθολογιστής επιθεωρητής ( στον αντίποδα η παρουσία του Ακύλλα Καραζήση σε σχέση με εκείνη του Νίκου Χατζόπουλου ) αδυνατεί να δει το προφανές, παρά μόνο όταν είναι πια αργά. Αξιοσημείωτο πως οι ηθοποιοί δεν πέφτουν στην παγίδα της υπερβολής, που θα μετέτρεπε τους ρόλους τους σε καρικατούρες, επιτρέποντας τις αναγωγές και τους συσχετισμούς.
Ο επίλογος μάλλον αφήνει την αίσθηση του ανολοκλήρωτου ( απόρροια του ίδιου του κειμένου ) με εκείνη της ικανοποίησης, ιδιαίτερα χάρη στις ερμηνείες, να είναι λιγότερο ολοκληρωμένη από όσο θα μπορούσε, εξαιτίας των αποσπασματικών σκηνοθετικών εμπνεύσεων.
Κείμενο: Heinrich von Kleist / Μετάφραση: Γιώργος Δεπάστας
Παίζουν ( με αλφαβητική σειρά ): Γιώργος Γιαννακάκος, Έλενα-Μαρία Ηλία, Ακύλλας Καραζήσης, Αλεξάνδρα Όσπιτση, Κίττυ Παϊταζόγλου, Παναγιώτης Παναγόπουλος, Χριστίνα-Μελίνα Πολυζώνη, Γιώργος Συμεωνίδης, Θάνος Τοκάκης, Μάρθα Φριντζήλα, Νίκος Χατζόπουλος
Σκηνοθεσία: Ακύλλας Καραζήσης - Νίκος Χατζόπουλος
Εθνικό Θέατρο - Κτίριο Τσίλλερ - Κεντρική Σκηνή
Διάρκεια: 110' (χωρίς διάλειμμα)
Πέμπτη ή / και Παρασκευή 20:30 / Τετάρτη - Σάββατο - Κυριακή 17:00 ή 20:30 (ελέγξτε τις ημέρες και τις ώρες των παραστάσεων, μιας και υπάρχουν σημαντικές διαφοροποιήσεις ανά εβδομάδα ειδικότερα κατά την περίοδο των εορτών )
Τιμές Εισιτηρίων: Τετάρτη, Πέμπτη Διακεκριμένη Ζώνη 18€ - Α' Ζώνη 16€ - Β' Ζώνη 15€ - Γ' Ζώνη 10€ / Παρασκευή ενιαία τιμή 13€ / Σάββατο, Κυριακή Διακεκριμένη Ζώνη 25€ - Α' Ζώνη 20€ - Β' Ζώνη 18€ - Γ' Ζώνη 10€
Ειδικές Τιμές: Φοιτητικό – Νεανικό έως 28 ετών (εκτός διακεκριμένης ζώνης) 10€ / Άνω των 65 ετών: Τετάρτη (εκτός διακεκριμένης ζώνης) 10€ & Πέμπτη, Παρασκευή, Σάββατο, Κυριακή (εκτός διακεκριμένης ζώνης) 13€ / Κάρτα ανέργων: Όλες τις ημέρες εκτός διακεκριμένης και Α' ζώνης 5€ / ΑΜεΑ (καθημερινά & Σαββατοκύριακο) 5€ - Συνοδός 5€ / Πολύτεκνοι (καθημερινά & Σαββατοκύριακο εκτός διακεκριμένης ζώνης) 10€ / Θέσεις μειωμένης ορατότητας 10€ / Ατέλειες Δραματικών Σχολών, ΣΕΗ, Θεατρολογίας ισχύουν εκτός Σαββατοκύριακο / Τις επίσημες αργίες ισχύουν οι τιμές Σαββατοκύριακου
Για περισσότερες πληροφορίες: Η Σπασμένη Στάμνα
