Σάββατο απόγευμα, ο Γρηγόρης Βαλτινός μας περίμενε στο καμαρίνι του, λίγο πριν ανέβει στη σκηνή του θεάτρου Ιλίσια, που πρωταγωνιστεί στο έργο του Ίψεν “Αρχιμάστορας Σόλνες”. Ανοίγοντας την πόρτα μας καλωσόρισε με ένα τεράστιο χαμόγελο και ως άψογος οικοδεσπότης μας κέρασε σοκολατάκια.
Το καμαρίνι του φωτεινό, με ένα μεγάλο πίνακα αφιερωμένο στον ίδιο και όλες τις αφίσες από τα θεατρικά έργα που έχει πρωταγωνιστήσει κρεμασμένες στον τοίχο να του κρατούν συντροφιά και να του θυμίζουν τις όμορφες συνεργασίες του.
Αφού κάτσαμε ο ένας απέναντι στον άλλο με φόντο ένα τεράστιο καθρέφτη, πάτησα το rec στο κασετοφωνάκι μου και η συνέντευξη ξεκίνησε.
Αλήθεια, δεν έχετε κουραστεί να δίνετε συνεντεύξεις;
Εμένα μου αρέσουν οι συνεντεύξεις. Όχι για λόγους ματαιοδοξίας, αλλά επειδή είμαι μονίμως φυλακισμένος μέσα σε ένα ρόλο. Όταν διασκευάζω ή σκηνοθετώ μία παράσταση, μoυ δίνεται η ευκαιρία να πω πράγματα πέρα από την ερμηνεία. Αυτό συμβαίνει γεωμετρικά πολλαπλάσια, όταν δίνω συνέντευξη και είμαι πλέον εγώ.
Θέλω να τα πω. Βέβαια, αυτό είναι επικίνδυνο όταν είσαι λίγο παρορμητικός. Πολλές φορές έχω ξεφύγει ειδικά με τα πολιτικά.
Δε φοβάστε μήπως το κοινό απογοητευτεί από τις δηλώσεις σας;
Ποτέ δε φοβόμουν να εκτεθώ, γι’ αυτό και το κάνω από τα νιάτα μου. Άλλωστε, πιστεύω πως η τέχνη μας είναι μία πολιτική τέχνη και ο ρόλος του καλλιτέχνη είναι και πολιτικός. Ωστόσο, όταν ένας καλλιτέχνης ξεφεύγει από τον κύριο ρόλο του και περνάει σε μία αγοραία καθημερινότητα κρίνοντας, καταγγέλλοντας, κατηγορώντας κτλ, ξαφνικά ο ρόλος του θολώνει.
Πώς εννοείτε πως η τέχνη σας είναι και πολιτική;
Καταρχάς η θεματολογία των θεατρικών έργων. Εάν ασχολείσαι με βαθύτερα, πιο απαιτητικά έργα, σε αυτά γίνεται κοινωνική πολιτική, πολιτική κριτική, παγκόσμια κριτική. Προσπαθούν να απαντήσουν σε αιώνια ερωτήματα τα οποία είναι απόρροια πολιτικών πράξεων διεθνώς. Γιατί υπάρχει φτώχεια; Γιατί υπάρχει αδικία; Γιατί υπάρχει εκμετάλλευση; Τι είναι κακό; Tι είναι καλό; Τι είναι σκληρό; Tι είναι ευαίσθητο; Όλα αυτά είναι πράγματα που καθορίζουν την καθημερινότητά μας και είτε δημιουργούν πολιτική είτε είναι απόρροια πολιτικών, άρα πρόκειται για μία πολιτική τέχνη.
Γιατί επιλέξατε να ανεβάσετε φέτος την παράσταση “Αρχιμάστορας Σόλνες” του Ίψεν;
Γιατί ταιριάζει στην ηλικία μου και έχει απαιτήσεις υποκριτικές. Έρχεται κάποια στιγμή που νιώθεις ότι πιθανώς τις έχεις και θες να δοκιμαστείς. Ένας ακόμη λόγος είναι ότι τα θέματα, τα οποία επεξεργάζεται σε σχέση με την κοινωνία και την πολιτική, είναι διαχρονικά. Το πρόβλημα της διαδοχής, της σκυταλοδρομίας και του κληροδοτήματος ισχύει πάντα. Αυτός που κατέχει δε θέλει να δώσει. Δε θέλει να μοιραστεί. Ένας πλούσιος δε θα πει ποτέ «φτάνει». Θα κοιτάξει να καλύψει και την επόμενη γενιά του.
Θα μου πεις «τι πρέπει να γίνει από ένα σημείο και μετά, θα πρέπει να τα μοιράζουν;». Αυτό είναι το σύστημα που ασπαστήκαμε. Ο δυτικός τρόπος ζωής, ο καπιταλιστικός τρόπος ζωής, η κατανάλωση, η συγκέντρωση πλούτου. Αυτό το σύστημα έχει κυριαρχήσει και έχει δελεάσει τους ανθρώπους. Ακόμα κι αν έχουν δοκιμάσει τον κομμουνισμό, δεν τους άρεσε.
Καμία φορά σκέφτομαι ότι οι λεγόμενοι εθνικοί ευεργέτες έκαναν καλά που μάζευαν αυτοί τα λεφτά και άφησαν κάτι πίσω τους, γιατί εάν πήγαιναν στο κράτος ενδεχομένως να μην έμενε τίποτα. Θα τα μοιράζονταν οι πολιτικοί μεταξύ τους. Είναι σκληρό αυτό που λέω, αλλά το έχω σκεφτεί πολλές φορές.
Γιατί έχουμε ένα μένος απέναντι στους πολιτικούς; Είναι όλοι ίδιοι τελικά;
Όχι. Όταν μιλάμε κι αφορίζουμε τους πολιτικούς δεν αναφερόμαστε μόνο στους 300, αλλά και στους πέριξ. Καμία φορά κάθομαι με απελπισία και σκέφτομαι ότι τελικά αυτό το DNA μας έχει βρωμίσει πάρα πολύ από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα.
Πολλές φορές, σε ένα μεγάλο ποσοστό, ό,τι είναι έξω από το σπίτι μας δεν είναι δικό μας. Γι’ αυτό βλέπεις και πετάνε τα σκουπίδια από το μπαλκόνι στο δρόμο. Νιώθουν ότι ο δρόμος δεν είναι δικός τους. Σκάει η σακούλα και βγαίνουν έξω τα απορρίμματα. Πάνε τα σκυλιά, τα σκορπούν και μετά φράζουν τον υπόνομο, βρέχει και πλημμυρίζει το σπίτι τους.
Τι κοινό έχετε με τον Σόλνες;
Δεν έχω τίποτα κοινό. Άλλο ένα προκλητικό σημείο για τον ηθοποιό.
Ο Σόλνες έχει έναν περίεργο ατομικισμό. Λειτουργεί σαν να είναι ο τελευταίος άνθρωπος πάνω στη Γη. Σαν να μην έχει συνέχεια το ανθρώπινο είδος.
Ωστόσο, θα πρέπει να αντιληφθούμε πως η συνέχεια είναι το κληροδότημα. Αυτά που κατακτούμε εμείς θα τα συνεχίσουν και θα τα βελτιώσουν τα παιδιά μας. Και δεν εννοώ μόνο τα βιολογικά μας παιδιά. Παιδιά μας είναι όλα. Εάν δεν καταλάβουμε πως όλα είναι παιδιά μας, δεν κάνουμε τίποτα.
Ποια είναι η σχέση σας με την επιτυχία; Πώς τη θεωρείτε;
Σαν αποδοχή, σαν την αύξηση της οικογένειας. Για εμένα αυτή η οικογένεια είναι το κοινό, το οποίο με ακολουθεί, που με αποδέχεται και με σπρώχνει μπροστά.
Αυτό βέβαια έχει και μία τεράστια ευθύνη για το επόμενο βήμα μου, όμως μου αρέσει. Δεν είναι ματαιοδοξία, απλώς δε θες να απογοητεύσεις κάποιους που σε πίστεψαν.
Σας αγχώνει αυτό;
Ναι, αλλά είναι ένα άγχος δημιουργικό. Δε θέλεις να απογοητεύσεις κανέναν. Ο καλλιτέχνης μοιραία αποτελεί πρότυπο.
Με την αποτυχία τι σχέση έχετε;
Έχω κάνει και αποτυχίες, αλλά δεν ήταν πολλές. Όχι γιατί ήμουν τυχερός ή όμορφος, αλλά επειδή προετοιμαζόμουν πάρα πολύ. Από την αρχή, που μπήκα σε αυτή τη δουλειά, δεν είχα κανένα περιθώριο να αποτύχω. Είναι σκληρό, μιας και δεν περίμενα βοήθεια από πουθενά. Δεν είχα οικογένεια να με στηρίξει.
Έχετε αναγκαστεί να βάλετε νερό στο κρασί σας;
Θα σας έλεγα ένα μεγάλο όχι και ένα μικρό ναι. Το μικρό ναι, το νερό που έβαλα, είναι αυτό που βάζει κάποιος σε οποιοδήποτε επάγγελμα, λόγω βιοπορισμού, συνθηκών, απαιτήσεων μιας δουλειάς. Αναγκάζεσαι ορισμένες φορές να κάνεις κάποια πράγματα, που έχουν περισσότερη οικονομική απόδοση και λιγότερο καλλιτεχνική. Για παράδειγμα, εάν δεν έκανα τηλεόραση στο παρελθόν, δε θα μπορούσα να πάρω το θέατρο Ιλίσια.
Θέλω να σας πω όμως κάτι, για το οποίο είμαι περήφανος. Οι συμβιβασμοί μου έχουν ταβάνια και κόκκινες γραμμές. Και δεν εννοώ τις γραμμές του ΣΥΡΙΖΑ.
Σας έχουν κάνει πρόταση να ασχοληθείτε με την πολιτική;
Ναι, πολλές φορές κι από πολλά κόμματα. Και για τις τοπικές-αυτοδιοικητικές εκλογές.
Γιατί αρνηθήκατε;
Γιατί έχω δουλειά. Δεν μπορείς να αφήσεις τη μία δουλειά και να πάρεις την άλλη. Είμαι του 200%, όταν ασχολούμαι με κάτι.
Αν δεν ήσασταν ηθοποιός τι θα θέλατε να ήσασταν;
Η μάνα μου ήθελε να γίνω γιατρός, για να τη σώσω και να μην πεθάνει. Το να ήμουν γιατρός θα μου άρεσε. Αυτό που προσφέρει στην κοινωνία είναι ανεκτίμητο. Επίσης, θα μου άρεσε να είμαι και πιλότος.
Έχετε συνεργαστεί με τεράστια ονόματα του ελληνικού θεάτρου. Ποιος ηθοποιός σας σημάδεψε;
Δεν είναι ένας. Αυτό που είμαι είναι αυτό που έχω υπάρξει. Ήταν όλοι αυτοί.
Η Μελίνα, η Αλίκη, η Καρέζη, ο Αλεξανδράκης, ο Καζάκος, η Δανδουλάκη, ο Φασουλής, η Νόνικα Γαλιναία. Αυτοί οι άνθρωποι δεν υπήρξαν τυχαία πρώτοι στο χώρο. Όλοι είχαν είτε ένα κυρίαρχο τεράστιο ταλέντο της σύνθεσης της προσωπικότητάς τους, είτε πολλά ταλέντα.
Εκείνο που προσπαθούσα ήταν να εντοπίζω κάθε φορά από αυτούς τα στοιχεία που μου ταίριαζαν. Ποτέ δεν έκανα μιμητισμό σε τίποτα. Ο μιμητισμός είναι σαν να βάζεις λάθος αίμα στον οργανισμό σου, θα αρρωστήσεις.
Με ποιον από τους παλιούς θα θέλατε να συνεργαστείτε;
Προσπαθήσαμε δυο τρεις φορές να συνεργαστούμε με τον Δημήτρη Χορν, αλλά δεν τα καταφέραμε. Τα τελευταία δέκα χρόνια του Χορν γίναμε φίλοι και κάναμε πολλή παρέα.
Έχετε πει ότι είχατε ξεχωρίσει πέντε ρόλους, ποιοι είναι αυτοί;
Ο Αρχιμάστορας Σόλνες, ο Βιολιστής της Στέγης, ο Ζορμπάς, είναι το Ψηλά από τη Γέφυρα, ο Οιδίπους Τύραννος. Κάποια στιγμή θα παίξω ξανά τον Οιδίποδα, γιατί νιώθω ότι ωρίμασα περισσότερο.
Γιατί δε βλέπουμε τα τελευταία χρόνια καινούργια κείμενα παγκοσμίως;
To θέατρο αργεί να ωριμάσει. Δεν ξέρω γιατί. Έχουν γραφτεί έργα, αλλά δεν βρίσκουν απήχηση στο ευρύ κοινό. Το θεωρούν κάτι επίκαιρο και περαστικό.
Στο θέατρο ο θεατής θέλει να δει πράγματα πιο διαχρονικά. Εκεί έχει τοποθετήσει αυτήν την τέχνη.
H παράσταση τελειώνει με το κλείσιμο της αυλαίας και τελικά ο ηθοποιός δεν αφήνει έργο πίσω του;
Πέρασα μία κρίση παλαιότερα, όταν άκουγα συναδέλφους πιο πεπειραμένους, που έλεγαν τι είναι η παράσταση. Είναι εκείνο το βράδυ, εκείνη η στιγμή, κλείνει η αυλαία, τελειώνουν όλα. Και έλεγα, "γαμώτο αυτήν την τέχνη κάνω"; Έκατσα και το σκέφτηκα. Το πάλεψα και είδα ότι είναι λάθος. Εάν δείτε μία παράσταση και σας χαράξει, θα την κουβαλάτε σε όλη σας τη ζωή. Αυτό που λέω πάντα είναι πως μία φράση να πάρεις από κάθε σπουδαίο θεατρικό έργο, εάν μαζέψεις 10 φράσεις, περνάς μια ζωή. Δε θες άλλες. Mία καλή παράσταση σου καθορίζει την αισθητική, τις επιλογές, τον ψυχισμό, το αίσθημα.
Πότε καταλαβαίνει ένας ηθοποιός ότι ωριμάζει καλλιτεχνικά;
Όταν αρχίζει να παίζει λιγότερο. Αυτή η επιβλητικότητα, ο όγκος, να είσαι εκεί πάνω στη σκηνή. Να μιλάς απλά και να είσαι ο ρόλος. Να μη χρειάζεται να χρωματίσεις τη φωνή σου, τις κινήσεις σου σαν τον ήρωα που υποτίθεται ότι υποδύεσαι. Συνηθίζω να λέω πως το έτος μηδέν στο θέατρο είναι τα πρώτα 20 χρόνια.
Εσείς οι ηθοποιοί έχετε κάτι ξεχωριστό, έχετε το ρήμα “παίζω”.
Η υποκριτική τέχνη είναι ένα παιδικό παιχνίδι για μεγάλους, που διαρκεί μέχρι το τέλος της ζωής σου. Είναι από τη φύση του ένα ασφαλές παιχνίδι, όπου έρχεσαι σε επαφή με πολύ επικίνδυνες καταστάσεις εκ του ασφαλούς σε ένα δωμάτιο πειραματικό.
Ποιο είναι το απόφθεγμα που σας εκφράζει;
Έχω ένα, που το μισό είναι από τραγούδι του Λοΐζου και το άλλο μισό είναι δικό μου. “Τίποτα δεν πάει χαμένο, αρκεί να τη γλιτώσεις”. Ό,τι και να ζήσεις το καλό σου ηρεμεί την ψυχή, σε κάνει καλύτερο. Το κακό πρέπει να έχεις ισχυρό χαρακτήρα και δύναμη να το αντέξεις.
Νιώθετε τυχερός;
Πάρα πολύ. Έχω γλιτώσει από πολλούς πολέμους. Έχω την ευλογία να ζω από κάτι που αγαπώ. Έχω δυο υπέροχα παιδιά. Ποτέ δεν είδα τα παιδιά μου σαν προσωπική συνέχεια. Τα είδα σαν συνέχεια του ανθρώπου. Νιώθω ότι έδωσα συνέχεια στη ζωή. Αυτό είναι αθανασία. Είμαι αθάνατος.
Φοβάστε το θάνατο;
Να πάμε στον Επίκουρο λοιπόν. “Τώρα που είμαι εγώ εδώ δεν είναι ο θάνατος. Κι όταν έλθει ο θάνατος θα απουσιάζω εγώ”.
Δεν πιστεύω ότι υπάρχει συνέχεια. Το μόνο που εύχομαι είναι να έλθει όμορφα. Χωρίς ταλαιπωρία. Γιατί θα έλθει.
Η ζωή όμως δεν είναι γλυκιά;
Η ζωή είναι γλυκιά. Ξέρετε, μία από τις μεγαλύτερες δυστυχίες είναι να μη μπορείς να πεις αυτή τη φράση. Να σε έχει ταλαιπωρήσει τόσο πολύ η ζωή, που να μη μπορείς να το ξεστομίσεις αυτό. Στο μόνο πράγμα, που θα ήθελα να είμαι παρόν όποτε γίνει, είναι να μάθω πώς δημιουργήθηκε το σύμπαν. Έχω αυτήν την τρέλα. H πίστη είναι πλάσιμο. Το κάνεις γιατί σε βοηθάει.
Αν ήσασταν στίχος, ποιος θα ήσασταν;
«ΙΔΟΥ εγώ λοιπόν, ο πλασμένος για τις μικρές Κόρες και τα νησιά του Αιγαίου ο εραστής του σκιρτήματος των ζαρκαδιών και μύστης των φύλλων της ελιάς.».(Άξιον Εστί)
Φωτογραφίες: Νίκος Πράσσος
