Συναντήσαμε τον σπουδαίο καλλιτέχνη και μας μίλησε για τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της τέχνης του
Φαντεζί φορέματα, παραμυθένια γοβάκια, εντυπωσιακές τσάντες είναι μόνο μερικά από τα γλυπτά του διεθνούς φήμης καλλιτέχνη Νίκου Φλώρου, τα έργα του οποίου έχουν εκτεθεί στα μεγαλύτερα μουσεία του κόσμου, ενώ αρκετά από αυτά βρίσκονται σε προσωπικές συλλογές. Η τεχνοτροπία της τέχνης του μοναδική, καθώς χρησιμοποιεί το αλουμίνιο από κουτάκια αναψυκτικών, με μία τεχνική που μόνο ο ίδιος ξέρει.
Συναντήσαμε τον σπουδαίο καλλιτέχνη και μας μίλησε για τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της τέχνης του, την σύγχρονη τέχνη στην Ελλάδα, την καλή και κακή τέχνη, την υπερτιμημένη μοντέρνα τέχνη, την σχέση της τέχνης με την πολιτική, τι είναι αυτό που τον έχει απογοητεύσει από την Ελλάδα, τους κριτικούς της τέχνης, τι κρατάει και τι αφήνει από την μέχρι τώρα πορεία του και για πολλά άλλα...
Έχετε καταπιαστεί με πολλές τέχνες -ζωγραφική, μουσική, γλυπτική- γιατί καταλήξατε στην γλυπτική;
H γλυπτική είναι μία πολύ δύσκολη τέχνη, γιατί είναι τρισδιάστατη και απαιτεί και σωματική δύναμη, ειδικά τα δικά μου έργα. Γενικά, μου αρέσει η πρόκληση. Θέλω να ξεπερνάω τον εαυτό μου μέσα από την τέχνη μου. Σκοπός μου όταν δημιουργώ είναι να βρίσκω τα όρια του εαυτού μου και αν μπορώ, μέσα από αυτή τη διαδικασία, να γίνομαι καλύτερος άνθρωπος. Δεν με απασχολεί η δόξα και τα χρήματα. Όλα είναι καλά , αλλά δεν είναι αυτοσκοπός
Γιατί επιλέγετε το αλουμίνιο για την κατασκευή των έργων σας;
Κάθε εποχή χαρακτηρίζονταν από το μέταλλό της. Το αλουμίνιο είναι ένα υλικό το οποίο χαρακτηρίζει την εποχή μας. Εγώ προτιμώ να χρησιμοποιώ το αλουμίνιο, από ένα καταναλωτικό προιόν, όπως είναι το κουτάκι αναψυκτικών, που πολλοί άνθρωποι δεν δίνουν αξία.
Βέβαια, για εμένα δεν έχει μεγάλη αξία το υλικό. To υλικό είναι το μέσο με το οποίο δημιουργώ τα έργα μου. Όπως έχω πει: “H τέχνη θα πρέπει να ξεπερνάει το υλικό από το οποίο έχει κατασκευαστεί. Και να περνάει μηνύματα”.
Ποιο μήνυμα επιδιώκετε να περάσετε εσείς μέσω της τέχνης σας;
Προσπαθώ να κάνω μία προβολή του κάλους, της ομορφιάς. Όχι ότι είναι όμορφα τα έργα μου. Αυτό που με ενδιαφέρει είναι όταν βλέπει κάποιος ένα δικό μου έργο, να έλθει λίγο πιο κοντά με τον ανώτερο εαυτό του, με την ομορφιά. Δεν θέλω να τον προβληματίσω. Θέλω να του περάσω υποσυνείδητα το μήνυμα, της ομορφιάς και της απλότητας.
Τα έργα μου απευθύνονται τόσο σε ένα μικρό παιδί όσο και σε έναν μεγάλο, ο οποίος θα σταθεί μπροστά τους και παρατηρώντας τα θα ονειρευτεί, θα φαντασιωθεί και θα ξεφύγει για λίγο από την καθημερινότητά του.
Αυτό συμβαίνει ακόμα και με τα μικρότερης διάστασης έργα σου όπως είναι μία τσάντα ή ένα ζευγάρι γοβάκια.
Ναι αυτό το κάνω, προκειμένου να αναδείξω ότι υπάρχει και μία άλλη διάσταση από το καθημερινό που ζούμε και ότι από τα υλικά μπορείς να δημιουργήσεις καθημερινές φόρμες μέσα από μία άλλη τεχνική. Αλλά η τέχνη μιλάει στον καθένα διαφορετικά. Για εμένα η τέχνη δεν έχει μεγάλα νοήματα, όπως φαντάζονται πολλοί. Το νόημα είναι ότι σου δημιουργεί μία πνευματική ανάταση και μία ψυχική γαλήνη. Αν καταφέρω στη ζωή μου και φτάσω σε αυτό το σημεία, τότε θα έχω κλείσει ως καλλιτέχνης.
Ωστόσο, η τέχνη περνάει μηνύματα;
Σίγουρα περνάει. Ειδικά η στρατευμένη τέχνη. Για εμένα τα μηνύματα της τέχνης θα πρέπει να είναι διαχρονικά. Πρέπει να είναι αναζητήσεις που έχουν να κάνουν με το αιώνιο, δηλαδή με την αγάπη, την ψυχή, τα υπαρξιακά μας θέματα. Η τέχνη θα πρέπει να σε ξεκουράζει και όχι να σε κουράζει και να σε προβληματίζει. Πρέπει να αφήνεσαι και να σε ταξιδεύει. Η μοντέρνα τέχνη έχει χάσει το παιχνίδι σε αυτό το κομμάτι.
Η μοντέρνα τέχνη θεωρείτε ότι έχει “ξεφύγει” λίγο;
Δεν πιστεύω στη μοντέρνα τέχνη. Για εμένα δεν υπάρχει μοντέρνα τέχνη, υπάρχει απλώς τέχνη. Αν η τέχνη δεν μιλάει από μόνη της τότε για εμένα δεν υπάρχει. Αν προσπαθείς να υποστηρίξεις με 100 μέσα κάτι που είναι άχρηστο και έχεις 15 κριτικούς τέχνης, οι οποίοι σου παρουσιάζουν το τίποτα για υψηλή τέχνη και εσύ στέκεσαι και αναρωτιέσαι αν είσαι ηλίθιος, τότε αυτό δεν είναι τέχνη.
Η τέχνη είναι μάρκετινγκ. Το μουσείο είναι ένα μαγαζάκι που παρουσιάζει αυτό που θέλει, γιατί έχει κάποια οφέλη από τον χ καλλιτέχνη. Είναι ένα star system. Παίρνουν το τίποτα και το παρουσιάζουν σαν κάτι εξαιρετικό και από αυτό θα βγάλοουν χρήματα. Όταν σκέφτεσαι έτσι, δεν υπάρχει ουσιαστικά τέχνη.
Σίγουρα υπάρχουν πολλοί αξιόλογοι καλλιτέχνες, στους οποίους πολλές φορές δεν τους δίνεται το βήμα για να παρουσιάσουν τη δουλειά τους, γιατί υπάρχουν τα συστηματάκια κάποιων κυριών οι οποίες προσπαθούν να προωθήσουν κάτι από το οποίο θα έχουν όφελος. Εγώ δεν μπορώ, αηδιάζω. Είναι εμετικό για εμένα.
Να σκεφτείς ότι εγώ στο ΜΟΜΑ πάω για να γελάσω. Δεν πάω για να σκεφτώ. Υπάρχουν κάποια έργα που είναι ενδιαφέροντα, όμως το 80% είναι εξευτελισμός.
Στην Ελλάδα υπάρχει σήμερα μοντέρνα τέχνη;
Φυσικά. Υπάρχουν πολλοί αξιόλογοι καλλιτέχνες, αλλά επειδή ο Έλληνας είναι λίγο φοβικός είναι αρκετά δύσκολο να καταπιαστεί με την μοντέρνα τέχνη. Η τέχνη θέλει και μία απελευθέρωση πνευματική. Ο Francis Bacon είχε πει ότι: “Όλοι μπορούν να ζωγραφίσουν σαν και εμένα, αρκεί να απενοχοποιηθούν”. Ουσιαστικά, πρέπει να απενοχοποιηθείς από τα πρέπει και τα μη μέσα σου. Να σπάσεις τις φόρμες για να μπορέσεις να δημιουργήσεις.
Τι σημαίνει καλή και κακή τέχνη;
Για εμένα δεν υπάρχει καλή και κακή τέχνη υπάρχει ένα έργο που μου αρέσει και ένα έργο που δεν μου αρέσει. Η τέχνη είναι θέμα προσωπικού γούστου και παιδείας. Μία Αφροδίτη της Μήλου ή ένα γλυπτό του Φειδία αυτό μιλάει στους πάντες, από τον πιο αμόρφωτο μέχρι τον πιο μορφωμένο. Για εμένα υψηλή τέχνη είναι να μιλάει σε όλους το ίδιο. Και δεν χρειάζεται κανένας ιστορικό τέχνης να έχει ένα μάνιουαλ και να σου εξηγεί αυτό που βλέπεις. Βλέπεις τον κάθε καλλιτέχνη να πετάει πάνω σε ένα τραπέζι ένα ψωμί σε κομματάκια και σου αναλύει αυτό που βλέπεις με ένα τόμο σημειώσεις. Εκεί άρχισε να χαλάει για εμένα το πράγμα.
Έχετε καταφέρει να δημιουργήσετε την Floros Art.
Ναι επειδή δεν υπάρχει κάποιος άλλος παγκοσμίως που να χρησιμοποιεί το αλουμίνιο με την δική μου τεχνική και να παράγει τέχνη. Για τον λόγο αυτό το έχω πατεντάρει στην Αμερική και πολλοί ιστορικοί τέχνης δεν μπορούν να το κατατάξουν, για αυτό και αρκετοί με απορρίπτουν. Οι ιστορικοί τέχνης και όλοι αυτοί που ασχολούνται με την τέχνη ορισμένες φορές θέλουν κρέμασμα.
Γίνεται, πλέον, γνωστός ένας καλλιτέχνης, σύμφωνα με το πόσο πουλήθηκε ένα έργο του.
Δεν είναι λίγες οι φορές που οι οίκοι Sotheby's και Christie's ανεβάζουν τις αξίες έργων τέχνης, χωρίς να υπάρχουν αγοραστές. Ποιοι είναι όμως αυτοί οι αγοραστές; Ακούσαμε τώρα ότι πουλήθηκε μερικά εκατομμύρια ένας πίνακας του Πικάσο. Ποιος είναι αγοραστής που τον αγόρασε; Γιατί δεν λένε ποτέ το όνομά του; Δεν υπάρχει καν αγοραστής, σου το λέω εγώ. Απλά ένας πίνακας που αξιολογούνταν 10 εκατ. τον χτύπησαν στον οίκο δημοπρασιών πλασματικά κάποιοι και τον πήγαν 150 εκατ. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα, μετά από 5 χρόνια να πουληθεί στα 70 εκατ. Αυτό είναι το μάρκετινγκ της τέχνης.
Επιλέγετε μούσες γυναίκες. Γιατί;
H γυναίκα γεννάει. Είναι η συνέχεια του κόσμου, για αυτό και απαιτεί έναν ιδιαίτερο φόρο τιμής. Εμένα η γυναίκα με εμπνέει, γιατί είναι και δύναμη. Η φύση, η γη, είναι γυναίκα.
Ποιο είναι τo επίπεδο του Έλληνα σχετικά με την τέχνη;
Το επίπεδο του Έλληνα είναι πάρα πολύ χαμηλό. Ο Έλληνας με νευριάζει που το παίζει έξυπνος . Πάει κάπου και αρχίζει και ειρωνεύεται. Από τη μια είναι δύσκολος και από την άλλη δεν έχει την απαιτούμενη παιδεία, ούτε από το σχολείο ούτε από την οικογένειά του.
Διακατέχεται από μεγάλα κόμπλεξ. Δεν εκφράζουμε τα θέλω μας, αλλά στεκόμαστε μόνο στην εικόνα, στο τι θα πει ο κόσμο.
Την υποκουλτούρα την θεωρούν ως κουλτούρα. Δηλαδή, θεωρούν μεγάλη τέχνη μία λαική τραγουδίστρια που είναι καλή στο είδος της, αλλά δεν είναι και υψηλή τέχνη. Μία τέτοια τραγουδίστρια θα την πληρώσουν πάρα πολύ καλά για να πάει να τραγουδήσει, σε αντίθεση με εμένα που για να κάνω μία έκθεση θα βάλω και από την τσέπη μου, γιατί το θεωρούν περιττό. Υπάρχει ο λεγόμενος κακός επαρχιωτισμός.
Τι σημαίνει υποκουλτούρα;
Υποκουλτούρα είναι όταν ένας τραγουδιστής ο οποίος τραγουδούσε σε σκυλάδικα, να παίρνει το πρώτο βραβείο αρχαιοελληνικού δράματος. Μπορεί να ήταν καταπληκτικός σε μία παράσταση, αλλά για να πάρεις ένα τέτοιο βραβείο πρέπει να δώσεις 4-5 τουλάχιστον παραστάσεις στην Επίδαυρο, με διαφορετικούς ρόλους.
Η Επίδαυρος δεν είναι Χόλιγουντ που παίρνεις το Όσκαρ. Το θέατρο δεν είναι κινηματογράφος. Το θέατρο απαιτεί, γνώση, παιδεία και θεατρικές σπουδές. Eγώ αν ήμουν στη θέση του, το βραβείο δεν θα το έπαιρνα εγώ, αλλά θα το έδινα σε κάποιον που έχει φύγει από τη ζωή.
Πώς σας φάνηκε που τραγούδησε το Άξιον Εστί;
Το γεγονός δεν είναι ότι ο συγκεκριμένος καλλιτέχνης τραγούδησε το Άξιον Εστί, το γεγονός θα ήταν αν ο Μίκυς Θεοδωράκης τραγουδούσε το “Θα σου κάνω μακαρόνια με κιμά για να φας”.
Δεν είναι απαγορευτικό ο άνθρωπος να τραγουδήσει. Εμένα με ενοχλεί ο τρόπος που γίνεται αυτό το μάρκετινγκ.
Η Ελλάδα σήμερα παράγει πολιτισμό ισάξιο της φήμης της;
Όχι. Και αυτό το βλέπεις παντού. Ο μοναδικός Έλληνας που κάνει κάποια πράγματα στο εξωτερικό αυτή τη στιγμή είμαι εγώ. Υπάρχουν αρκετοί αξιόλογοι Έλληνες καλλιτέχνες, αλλά δεν τους δίνεται η ευκαιρία να βγουν παρά έξω.
Συνέχεια βλέπουμε ότι κάνουν εκθέσεις για το Βυζάντιο, που κοστίζουν 5-10 εκατομμύρια.
Αυτά τα λεφτά αν τα παίρνανε και τα δίνανε σε δέκα Έλληνες καλλιτέχνες να παρουσιάσουν τη δουλειά τους στο εξωτερικό, θα έβγαζε η Ελλάδα μία διαφορετική εικόνα προς τα έξω.
Είναι ένας εύκολος τρόπος να κάνεις εκθέσεις, οι οποίες έχουν αρχαιολογικό ενδιαφέρον πολύ μεγάλο στο εξωτερικό, γιατί είναι τεράστια τα μπάτζετ. Για αυτό γίνονται συνέχεια εκθέσεις για το Βυζάντιο και τις αρχαιότητες της Ελλάδας, στο εξωτερικό. Γιατί δεν κάνουν κάτι άλλο; Γιατί όλα αυτά είναι κρατικά και περνάνε από μηχανισμούς υπουργείων και θα λαδωθούν πολλά γρανάζια.
Θέλω Διαύγεια για αυτές τις εκθέσεις που κάνουν να μας πουν πόσο στοίχισε τι. Δεν μπορώ να κάνω εγώ έκθεση στο κρατικό μουσείο της Μόσχας με 20.000 ευρώ και η αντίστοιχη έκθεση που θα έκανε κάποιος από την Ελλάδα θα στοίχιζε 1,5 εκατ. τουλάχιστον.
Όταν δίνετε συνεντεύξεις στο εξωτερικό μιλάτε μόνο ελληνικά, ενώ γνωρίζετε πολλές γλώσσες.
Όλοι μιλάνε τη γλώσσα τους όταν δίνουν συνεντεύξεις, γιατί εγώ θα πρέπει να μιλάω Αγγλικά. Kαι μιλάμε για τα ελληνικά, που είναι η μητέρα όλων των γλωσσών. Άλλωστε, στα Αγγλικά δεν μπορώ να εκφραστώ τόσο καλά όσο μπορώ να εκφραστώ στη γλώσσα μου.
Έχω και Έλληνες συνεργάτες όπως είναι ο επιμελητής των εκθέσεών μου Αριστοτέλης Καραντής, ο Ηλίας Διαμαντάκος, ο οποίος είναι ο φωτογράφος μου και η Julia Sysalova, η οποία είναι διοργανώτρια των δικών μου εκθέσεων σε ολόκληρη την ρωσική επικράτεια.
Όταν μιλάτε για την Ελλάδα βγάζετε μία πικρία. Γιατί;
Είχα την έκθεση του Ελ Γκρέκο στο ναό του Ισαάκ στη Ρωσία. Μου δόθηκε ένα από τα μεγαλύτερα μνημεία της Ρωσίας για να παρουσιάσω τα έργα μου για τον Ελ Γρέκο κατόπιν δικής τους πρόσκλησης. Μόλις τελείωσε αυτή η έκθεση μου έγινε πρόταση από το μουσείο του Ελ Γκρέκο στο Τολέδο, να τα παρουσιάσω και εκεί δίπλα στα αυθεντικά έργα του Ελ Γρκέκο. Πραγματικά αυτό είναι εξαιρετική τιμή για εμένα.
Σε πληροφορώ ότι από την Ελλάδα ούτε καν τους ενδιαφέρει. Το έχω πει παντού, σε υπουργεία, σε ιδιώτες, σε σπόνσορες, σε χορηγούς. Με ρωτάνε τι έχουν να κερδίσουν από αυτό. Σκέφτονται όλοι το άμεσο κέρδος. Και πραγματικά λυπάμαι πάρα πολύ. Είμαι πάρα πολύ απογοητευμένος που η χώρα μου, για ακόμα μία φορά δεν θα είναι παρούσα και δίπλα μου σε ένα παγκόσμιο γεγονός που γίνεται για πρώτη φορά. Στην Ελλάδα λειτουργούμε πάντα με ένα λαϊκισμό και με τη νοοτροπία του λαμόγιου. Κοιτάμε τι θα φάμε. Δεν έχουμε προσωπικό κέρδος εμείς από αυτό, άρα δεν αξίζει ούτε να ασχοληθούμε. Αν είχα τον τρόπο να τους ξεπλύνω χρήματα, θα είχα 150 χιλιάδες υποστηρικτές πάνω σε αυτό. Επειδή εγώ ως άνθρωπος και ως καλλιτέχνης δεν έχω αυτή τη νοοτροπία δεν μπορώ να το κάνω. Άσχετα αν αλλάζουν οι κυβερνήσεις, η νοοτροπία παραμένει η ίδια. Το σύστημα παραμένει το ίδιο.
Ποια η σχέση της πολιτικής με την τέχνη;
Ποτέ δεν τα πήγε καλά η πολιτική με την τέχνη. Η πολιτική απομυζά από την τέχνη. Όταν η τέχνη εξυπηρετεί κάποιους πολιτικούς σκοπούς τότε είναι ο καλύτερος φίλος της πολιτικής, Αν δεν εξυπηρετεί τους σκοπούς της είναι ο χειρότερος εχθρός της. Δεν θα πρέπει να ξεχνάμε ότι κατά κύριο λόγο η τέχνη σπάει τους φραγμούς, με αποτέλεσμα να μην εξυπηρετεί την πολιτική.
Στην μέχρι τώρα πορεία σας τι κρατάτε και τι αφήνετε;
Κρατάω και τα καλά και τα άσχημα στη ζωή μου. Μη σου πω ότι τα άσχημα με δίδαξαν πολλά περισσότερα πράγματα από τα καλά. Γενικά, η ζωή μου είναι μία καθημερινή μάχη, γιατί όλα κερδίζονται με μεγάλο κόπο και πολλή δουλειά.
Έχω κρατήσει από την Ελλάδα τα ωραία κομμάτια, αυτά που μου δίνουν δύναμη και προχωράω και αφήνω πίσω μου όλα τα άσχημα. Εγώ πιστεύω πως ό,τι σου συμβαίνει στη ζωή γίνεται για κάποιο λόγο. Δεν μπορώ να σου πω ότι θα είχα αυτή την πορεία ή την άλλη. Όλα συνεισφέρουν σε αυτό που είμαι εγώ τώρα και σε αυτό που κάνω.
Σας έχουν καλέσει και έχετε παρουσιάσει τα έργα σας στα μεγαλύτερα μουσεία του κόσμου. Από την Ελλάδα σας έχει γίνει κάποια πρόταση;
Στην Ελλάδα δεν με ξέρουν. Δεν υπάρχω για την Ελλάδα, για αυτό και δεν μου έχουν ζητήσει πότε έργο μου. Στην Ρωσία ανακηρύχτηκα ως επίτιμος καλλιτέχνης για το 2016 και για τους Έλληνες διευθυντές μουσείων δεν υπάρχω, δεν θέλουν να υπάρχω μάλλον. Το μόνο που τους ενδιαφέρει είναι να προωθήσουν τους δικούς τους ανθρώπους.
Εγώ αυτό δεν το έχω ανάγκη. Εμένα με ενδιαφέρει να εκτεθούν τα έργα μου για τον κόσμο περισσότερο.
Επειδή δεν είμαι ψώνιο να παριστάνω ότι κάποιος είμαι. Ο Έλληνας θέλει το τρολάρισμα. Το γουστάρει. Θέλει να έχεις ένα ύφος εκατό καρδιναλίων, να μπαίνεις μέσα με το φουλάρι και να παριστάνεις ότι είσαι δεν ξέρω και εγώ ποιος. Εγώ δεν το έχω αυτό. Δεν έχω μεγαλώσει έτσι. Εμένα η δύναμή μου είναι η τέχνη μου. Δεν είμαι έτσι ως άνθρωπος.
Εδώ και 25 χρόνια που κάνω καριέρα, έχουν περάσει τόσοι υπουργοί που δεν τους θυμάται κανείς. Τα έργα μου θα συνεχίσουν να υπάρχουν και χωρίς εμένα. Εγώ όμως έχω ευθύνη απέναντι στην τέχνη μου και σε αυτό που θα αφήσω πίσω μου. Και χαίρομαι πολύ που δεν έχω χρηματιστεί ποτέ από κανέναν. Δεν μου έχει προσφέρει κανένας τίποτα και δεν έχω εκμεταλλευτεί καμία κατάσταση, για να πάρω χρήματα για το ο,τιδήποτε. Μου έχουν δοθεί πολλές ευκαιρίες, αλλά δεν τις εκμεταλλεύτηκα ποτέ.
Όταν περάσουν τα χρόνια τι θα θέλατε να αφήσετε πίσω σας;
Θέλω να υπάρχουν κάποιοι άνθρωποι που να με έχουν αγαπήσει πραγματικά στη ζωή μου και να τους έχω προσφέρει και εγώ την ίδια ανιδιοτελή αγάπη. Αυτό νομίζω ότι είναι το μεγαλύτερο τάλαντο, που μπορείς να πάρεις από τη ζωή. Αυτό που ζυγίζεις, φεύγοντας, είναι το πόση αγάπη πήρες και έδωσες στη ζωή σου. Ούτε η δόξα ούτε τα χρήματα, γιατί είναι όλα πρόσκαιρα.
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΑΡΧΕΙΟΥ
(Ιούνιος 2015)
