O αρχιτέκτονας Ηλίας Ζέγγελης δεν είναι ιδιαίτερα γνωστός στο ελληνικό κοινό, ωστόσο η φήμη του τόσο στους εγχώριους αρχιτεκτονικούς κύκλους όσο και στο εξωτερικό είναι τεράστια. Έχει διδάξει και εξακολουθεί μέχρι και σήμερα να διδάσκει στα μεγαλύτερα πανεπιστήμια του κόσμου.
Υπήρξε μέντορας του Rem Koolhaas και της Zaha Hadid, δύο εκ των μεγαλυτέρων αρχιτεκτόνων της σύγχρονης αρχιτεκτονικής με τους οποίου και συνεργάστηκε. Ο Ηλίας Ζέγγελης αποτελεί έναν ασυμβίβαστο αρχιτέκτονα που η έννοια του σταρ δεν τον αφορά. Ταπεινός και ρεαλιστής αρέσκεται στον σχεδιασμό φανταστικών πόλεων, μία κλίση που ξεκινά από τα παιδικά του κιόλας χρόνια. Στο όνομα του Ηλία Ζέγγελη συνοψίζονται όλες οι αρχές της αρχιτεκτονικής που μας τις αποκαλύπτει μαζί με πολλά άλλα...
Γιατί ασχοληθήκατε με την αρχιτεκτονική;
Αν ήμουν καλός στη μουσική θα είχα γίνει μουσικός και όχι αρχιτέκτονας. Η πὀλη όμως με καταμάγευε από μικρό, από τότε που 9 ετών ταξίδεψα στη Νότια Αφρική. Από 10 μέχρι 15 ετών, σχεδίαζα πόλεις της φαντασίας μου.
Από τις υπαρκτές πόλεις ποια είναι αυτή που σας αντιπροσωπεύει;
Από τις υπαρκτές καμία, αλλά το Μανχάταν, ιδίως τη δεκαετία του ΄70, υπήρξε για εμένα κατά κάποιο τρόπο η ιδανική πόλη. Αλλιὠς, η πόλη που αγαπώ περισσότερο (και στην οποία έζησα 30 χρόνια) είναι το Λονδίνο. Το Λονδίνο είναι η κατεξοχήν διεθνής – κοσμοπολιτική πόλη. Υπ᾽ αυτή την ἐννοια και λόγω του ότι δεν εἰναι πρωτεύουσα, η Νέα Υόρκη είναι επαρχία.
Την Αθήνα, από αρχιτεκτονική άποψη, τη θεωρείτε ενδιαφέρουσα πόλη;
Η Αθήνα για εμένα είναι όμορφη πόλη, ενώ θεωρείται άχημη. Ο καιρός παίζει σημαντικό ρόλο, καθώς και η γεωγραφική της θέση. Τα βουνά, οι λόφοι και η θάλασσα την καθιστούν μία πολύ γοητευτική πόλη.
Τι θα θέλατε να έχει η Αθήνα;
Θα ήθελα οι άνθρωποι που ζουν σε αυτή να είχαν μία διαφορετική νοοτροπία, να ήταν πρόσχαροι, φιλόξενοι – και όχι ρατσιστές.
Τι θα της αλλάζατε;
Την πολιτική απάθεια και άγνοια στο θέμα της αρχιτεκτονικής: είναι θέμα πολιτικής βούλησης και γνώσης. Οι πολιτικοί αγνοούν την αρχιτεκτονική και είναι στη πλειοψηφία τους, πολιτισμικά αδίδακτοι και ακαλλιέργητοι. Δεν έχουν ιδέα για τη σημασία και την ιστορία της, παρόλο που εἰναι αλληλένδετη με την Ιστορία μας, και η κατεξοχήν ελληνική τέχνη. Η αρχιτεκτονική που γνωρίζουν είναι οι πολυκατοικίες που βλέπουν γύρω τους σαν κερδοσκοπική ευθύνη εργολάβων.
Θεωρούμε τους εαυτούς μας, που τύφλα να 'χουμε, απόγονους του Περικλή. Οι υπόλοιποι Ευρωπαίοι ή μάλλον αυτοί που ζήσανε την αναγέννηση, είναι περισσότερο απόγονοι του Περικλή από ότι είμαστε εμείς. Η ατυχία μας το έφερε να χάσουμε την Αναγέννηση – και μαζί μ᾽ αυτήν, και το κληροδότημα του Περικλή.
Τώρα τι κάνουμε;
Νομίζω ότι είναι θέμα παιδείας (ματαιοδοξἰα). Θα έπρεπε η ιστορία της αρχιτεκτονικής να διδάσκεται στα σχολεία. Μ᾽ αυτό τον τρόπο θα αποκτούσαμε από παιδιά συνείδηση του κτιστού περιβάλλοντος. Η έλλειψη ιστορικής συνείδησης, σε συνδυασμό με την ιδεολογία της αγοράς και του νεοφιλελευθερισμού, οδηγούν στην απόλυτη άγνοια της έννοιας της αρχιτεκτονικής, με τις αντίστοιχες επιπτώσεις στο “αγοραστικό” κοινὀ, στον πελάτη του αρχιτέκτονα.
Δώσατε μεγάλο βάρος στην ακαδημαϊκή σας πορεία. Θα θέλατε να είχατε χτίσει περισσότερα;
Όχι απαραίτητα. Όταν ήμουν πιο νέος το ήθελα πολύ, τώρα με ενδιαφέρει λιγότερο η υλοποίηση, έτσι κι αλλιὠς, τα περισσότερα απ᾽ αυτά που σχεδιάζω δεν είναι υλοποιήσιμα.
Ο αρχιτέκτονας πρέπει να είναι πιο μπροστά από την εποχή του ή θα πρέπει να εξυπηρετεί τις ανάγκες του σήμερα;
Οι ανάγκες του σήμερα είναι αυτές που έχουν τη μεγαλύτερη σημασία. Ωστόσο, η αρχιτεκτονική είναι μία εξελισσόμενη παράδοση που αποβλέπει σε ένα καλύτερο μέλλον. Είναι μια μεγάλη γέφυρα μεταξύ του παρελθόντος του παρόντος και του μέλλοντος.
Εσείς έχετε διακριθεί κυρίως στο εξωτερικό, είστε ευρύτερα γνωστός στους ακαδημαϊκούς κύκλους. Οι Έλληνες συνάδελφοί σας πώς σας αντιμετωπίζουν;
Είναι κάπως περίπλοκη η περίπτωσή μου, επειδή σπούδασα στην Αγγλία και έκανα καριέρα εκεί. Τότε γνωρίστηκα με τον Rem Koolhaas, συνεταιριστήκαμε και φτιάξαμε το γραφείο ΟΜΑ, το οποίο έγινε εκεί γνωστό. Εκείνη την εποχή όποτε ερχόμουν στην Ελλάδα αισθανόμουν ότι οι συνομήλικοι και μεγαλύτεροι συνάδελφοί μου με αντιμετώπιζαν και καχύποπτα και εχθρικά: ένιωθα ότι έλεγαν “Τι γυρεύει αυτός εδώ που έρχεται και ανακατεύεται με θέματα που δεν έχει ιδέα και που είναι έξω από την ελληνική πραγματικότητα κτλ”, πράγμα που με πίκραινε ιδιαίτερα, και που αναπόφευκτα συνέκρινα με τον τρόπο που με αντιμετώπιζαν συνάδελφοί μου στο εξωτερικό.
Σκεφτήκατε να επιστρέψετε στην Ελλάδα;
Υπήρξε μία περίοδος που σκέφτηκα να επιστρέψω και να συνεταιριστώ με ένα γραφείο. Τον Απρίλη του 1967. Είχα έλθει για να οργανώσω την επιστροφή μου. Διαβάζοντας τους τίτλους των εφημερίδων, είδα πως το πολιτικό κλίμα ήταν εκρηκτικό και υποψιάστηκα πως δεν μπορούσε να βαστάξει έτσι. Πίστεψα πως αν κάτι γινόταν, θα γινόταν από τη μεριά του βασιλιά. Επιστρέφοντας στο Λονδίνο για να πακετάρω τα πράγματά μου, στις 21 Απριλίου το πρωί, μόλις άνοιξα το ραδιόφωνο το πρώτο πράγμα που άκουσα ήταν ότι είχε γίνει πραξικόπημα στην Ελλάδα. Οπότε και δεν επέστρεψα.
Ποιο αρχιτεκτονικό δημιούργημα θα θέλατε να είχατε φτιάξει;
Αν εἰχα φτιάξει το περίπτερο του Mies van der Rohe στην Βαρκελώνη, δεν θα είχα καμἰα ανασφάλεια για την ικανότητα μου και θα ξέχναγα τη μουσική. Είναι για εμένα πρότυπο και υπόδειγμα αρχιτεκτονικής φτιαγμένο από μάρμαρο, ατσάλι και νερό.
Ποιο αρχιτεκτονικό δημιούργημα θεωρείτε ως το μεγαλύτερο αρχιτεκτονικό επίτευγμα της ανθρωπότητας;
Τον Παρθενώνα. Εἰναι αυταπόδεικτος.
Ποιο κατά τη γνώμη σας είναι υπερτιμημένο;
Υπερτιμημένα είναι πολλά από τα σύγχρονα αρχιτεκτονικά δημιουργήματα, αλλά δεν μ᾽αρἐσει να κλαυθμυρίζω.
Μέχρι τώρα καταφέρατε να μείνετε πιστός στις απόψεις σας για μία δημόσια αρχιτεκτονική με κοινωνικά χαρακτηριστικά και προσανατολισμό στις επόμενες γενιές. Διακρίνετε τέτοια χαρακτηριστικά στην αρχιτεκτονική της Ελλάδας;
Λίγα. Αυτή τη στιγμή όπως ξέρουμε δεν υπάρχει μεγάλη κίνηση. Οι περισσότερες ενδιαφέρουσες μελέτες, βρίσκονται στα χαρτιά. Δυστυχώς, στην Ελλάδα δεν υπάρχει δημόσια επένδυση στην αρχιτεκτονική. Τα πάντα εξαρτώνται από ιδιωτικές πρωτοβουλίες. Τα κτίρια που κατασκευάζονται είναι αυτά των επενδυτών. Γίνονται ωραίες και σεμνές μελέτες, αλλά δυστυχώς το κλίμα δεν βοηθάει στο να μπορεί να γίνει κάτι περισσότερο. Όπως είπα και πριν, το κράτος, από έλλειψη αγωγής, απέχει.
Στη χώρα που έφτιαξε τον Παρθενώνα και τόσα συγκλονιστικά δημιουργήματα, γιατί η αισθητική μας έχει εκφυλιστεί τόσο πολύ;
Γιατί τα κριτήρια τα οποία ακολουθούμε είναι τα κριτήρια της αγοράς. Η αγορά μας υποδεικνύει τη μόδα και η μόδα είναι κάτι το εφήμερο, και αναξιόπιστο. Η ιδεολογία της αγοράς δίνει κίνητρα για πειραματισμούς και ο πειραματισμός είναι το τελευταίο πράγμα που χρειάζεται η αρχιτεκτονική, η οποία είναι δεδομένη.
Είναι κακό να πειραματίζεται η αρχιτεκτονική;
Η αρχιτεκτονική απαρτίζεται από περιορισμένο και μειωμένο μορφολογικό λεξιλόγιο. Δεν έχει ανάγκη πειραμάτων. Αυτό είναι ένα δεδομένο που αγνοείται συχνά, ακόμα και από τους ίδιους τους αρχιτέκτονες. Η πολιτική της αρχιτεκτονικής θα έπρεπε να εστίαζε στην υλοποίηση μίας πολύ καλά προσεγμένης ποιοτικής αναβάθμισης και όχι στους πειραματισμούς των εργολάβων. Στην Ελλάδα έχουμε ένα ενδιαφέρον αρχέτυπο: την πολυκατοικία, η οποία δίνει μία συνοχή και ομοιομορφἰα σε όλη την πόλη. Παλαιότερα η αρχιτεκτονική της πολυκατοικίας ήταν περισσότερο ορθολογιστική απ᾽ ότι είναι τώρα. Ό,τι χτίζεται λίγο πολύ αντανακλά τους οικοδομικούς κανονισμούς. Και αυτή η ομοιομορφία παίζεται με το πως μπορούμε να εκμεταλλευτούμε τους οικοδομικούς κανονισμούς για να χτίσουμε περισσότερο.
Ποια αρχιτεκτονική περίοδο της Αθήνας θεωρείτε ως την πιο ενδιαφέρουσα;
Την προπολεμική. Τη δεκαετία του '20-'30.
Υπάρχουν πολύ ωραίες πολυκατοικίες από την δεκαετία αυτή όπως είναι η περίφημη πολυκατοικία που υπάρχει στα Εξάρχεια, η μπλε πολυκατοικία, την οποία θαύμασε και ο Le Corbusier.
Έχετε διατυπώσει τη διαφωνία σας για κάθε δόμηση στην ύπαιθρο που δεν εξυπηρετεί τις ανάγκες της υπαίθρου, καθώς και με την αλόγιστη εξάπλωση των πόλεων.
Αυτή είναι η μάστιγα της εποχής. Το ότι οι πόλεις δεν οριοθετούνται και το ότι αν οριοθετηθούν, τα όρια παραβιάζονται.
Ο κίνδυνος είναι ότι οι ιδιωτικές κατοικίες οι οποίες εξαπλώνονται στην ύπαιθρο την καταστρέφουν. Στο τέλος δεν έχουμε ούτε πόλη ούτε ύπαιθρο. Για αυτό θα έπρεπε οι πόλεις να οριοθετούνται και ό,τι χτίζεται να χτίζεται μέσα στην πόλη, ώστε να υπάρχει η διάκριση μεταξύ των δύο αυτών οντοτήτων, διάκριση που πλέον λείπει. Σιγά σιγά χάνουμε τη διαφοροποίηση που πρέπει να υπάρχει ανάμεσα στην πόλη και την ύπαιθρο.
Υπάρχει αυτή τη στιγμή σωτηρία;
Σωτηρία πάντα υπάρχει, αλλά είναι θέμα πολιτικής βούλησης και εφ' όσον δεν υπάρχει πολιτική βούληση, τότε δεν επέρχεται και σωτηρία.
Έχετε διατυπώσει την άποψη ότι στον κόσμο υπάρχουν περισσότεροι αρχιτέκτονες από όσους χρειάζονται πραγματικά.
Δεν αντιλαμβάνομαι γιατί τόσες χιλιάδες φοιτητών σπουδάζουν αρχιτεκτονική από τη στιγμή που δεν υπάρχει καμία προοπτική να εξασκήσουν το επάγγελμα.
Ποια είναι εκείνα τα χαρακτηριστικά τα οποία πρέπει να διαθέτει ένας αρχιτέκτονας για να ξεχωρίσει;
Πολλά είναι τα χαρακτηριστικά αυτά. Φυσικά πρέπει να υπάρχει και το λεγόμενο «ταλέντο». Το να μπορεί κανείς να δημιουργεί, να σχεδιάζει και να αντιλαμβάνεται την αίσθηση του χώρου και την αίσθηση του κατεστημένου περιβάλλοντας, ώστε να μπορεί να εντάξει το καινούργιο μέσα στο ήδη υπάρχον.
Χρειάζεται η ικανότητα ιστορικής και πολιτισμικής αξιολόγησης της σχέσης της αρχιτεκτονικής και της πόλης και της θέσης της αρχιτεκτονικής στο πλαίσιο της πολιτικής μέσα στην ιστορία. Ο αρχιτέκτονας απαιτείται να είναι ευσυνείδητος και υπεύθυνος, γιατί ό,τι δημιουργεί μένει και το ζουν όλοι. Δεν είναι σαν τον ζωγράφο που κάνει ένα πίνακα και τον βάζει σε έναν εσωτερικό χώρο και είτε αυτός είναι καλός είτε είναι κακός δεν βλάπτει. Η κακή αρχιτεκτονική βλάπτει. Επηρεάζει τον πολίτη.
Εχετε υποστηρίξει ότι οι σταρ αρχιτέκτονες έβλαψαν τις νεότερες γενιές και διαστρέβλωσαν την αντίληψη της αρχιτεκτονικής. Γιατί συνέβη αυτό;
Η νοοτροπία αυτή του αρχιτέκτονα σταρ εμφανίστηκε τις τελευταίες δεκαετίες. Ξαφνικά οι αρχιτέκτονες απέκτησαν αίγλη, αντίστοιχη με την αίγλη των σταρ του κινηματογράφου.
Σταρ γίνονται αυτοί οι οποίοι εξυπηρετούν τις ανάγκες της αγοράς με μία αρχιτεκτονική πολύ φαντασμαγορική και αυτό βλάπτει. Η αρχιτεκτονική είναι απαραίτητο να διαθέτει μία μεγάλη αρετή, τη σεμνότητα. Πρέπει να είναι σεμνή και να εντάσσεται μέσα στην πόλη. Να προσδίδει σε κάθε τι το υπάρχον χωρίς να το βλάπτει, αντίθετα να το ενισχύει. Όπως είπα και πριν, η αρχιτεκτονική χρειάζεται ένα μειωμένο μορφολογικό λεξιλόγιο.
Και η Zaha Hadid και ο Rem Koolhaas έκαναν «εφετζίδικη» αρχιτεκτονική.
Ναι, παρασύρθηκαν . . .Και οι δυο έχουν δημιουργήσει μεγάλα γραφεία. Δουλεύουν πολλοί άλλοι για αυτούς. Για αυτό πρεσβεύω ότι η καλή αρχιτεκτονική και το μεγάλο γραφείο δεν συμβιβάζονται.
Ο Rem Koolhaas υπήρξε μαθητής σας και ανοίξατε το ΟΜΑ ( Office for Metropolitan Architecture). Γιατί αποχωρήσατε;
Σε κάποια στιγμή ο Rem απεφάνθη πως το γραφείο το έβλεπε σαν ένα στούντιο του Hollywood. Και του είχα πει είπα ότι με αυτό τον τρόπο θα χάναμε τον έλεγχο και δεν θα κάναμε καλά κτίρια. Εκεἰνος απάντησε πως θα κάναμε, όπως και τα στούντιο του Hollywood: Α movies και Β movies. Τα B movies θα τα χρησιμοποιούσαμε για να χρηματοδοτούμε τα A movies. Εκεἰνο το διάστημα είχαμε πια αντικρουόμενες φιλοδοξίες.
Τι σας έμεινε από αυτή τη συνεργασία;
Έμαθα πάρα πολλά. Ωφελήθηκα πάρα πολύ ο ίδιος, ως αρχιτέκτονας. Με έμαθε να διακρίνω και να ξεχωρίζω πράγματα με έναν τρόπο, τον οποίο πριν δεν τον είχα.
Στο γραφείο σας μαθήτευσε και η Zaha Hadid. Πώς θα την κρίνατε;
Η Zaha είναι μία κοπέλα με τεράστιο προσωπικό ταλέντο. Είναι σαν να ανοίγεις τη βρύση και αντί για νερό να τρέχει ταλέντο και αρχιτεκτονικό και εικαστικό. Η Zaha είναι και σπουδαία ζωγράφος. Καμιά φορά μέσα από τα τόσα της έργα, λείπουν τα ιδιαίτερα δικά της προσωπικά εικαστικά χαρακτηριστικά.
Ποιος αρχιτέκτονας είναι για εσάς συγκλονιστικός;
Ο Mies van der Rohe.
Η Zaha πρόκειται να λάβει μέρος στον αρχιτεκτονικό διαγωνισμό για το Τζαμί που σχεδιάζεται να γίνει στον Βοτανικό. Εσείς σκεφτήκατε να λάβετε μέρος στον διαγωνισμό αυτό;
Όχι, γιατί δεν με ενδιαφέρει.
Πώς βρίσκετε την ιδέα να κατασκευαστεί το Τζαμί στο Βοτανικό;
Νομίζω ότι είναι απαραίτητο να γίνει.
Πολλοί είναι εκείνοι που υποστηρίζουν ότι θα πρέπει να χτιστούν περισσότερα τζαμιά από ένα στο Λεκανοπέδιο της Αττικής, προκειμένου να αποφευχθεί η μεγάλη συγκέντρωση μουσουλμάνων σε μία περιοχή.
Τον λαό μας δυστυχώς τον διέπει η ξενοφοβία. Είμαστε ρατσιστές. Βλέπετε τι γίνεται τώρα και με τη Χρυσή Αυγή…
Ο ρατσισμός σας τρομάζει;
Αστειεύεστε; Παρόλο που μεγάλωσα και ήλθα στην Ελλάδα για να ηρεμήσω, σκέφτομαι πάλι να φύγω.
Είναι οι αρχιτέκτονες μισογύνηδες;
Νομίζω ναι. Υπάρχει ένας μισογυνισμός στους κύκλους των αρχιτεκτόνων ή μάλλον φοβία μην τους πάρουν οι γυναίκες τα σκήπτρα.
Διδάσκω αδιάκοπα 45 χρόνια. Οι καλύτεροι φοιτητές σε κάθε χρονιά που διδάσκω είναι πάντα οι γυναίκες. Παρόλα αυτά οι γυναίκες αρχιτεκτόνισσες δεν αμείβονται το ίδιο με τους άνδρες. Αντιμετωπίζουν ρατσισμό φύλου.
Γιατί πιστεύετε ότι οι γυναίκες είναι καλύτερες στην αρχιτεκτονική από τους άνδρες;
Αυτό τουλάχιστον υποδηλώνει η εμπειρἰα μου, μια εμπειρἰα 45 ετών. Αυτό είναι κάτι που έχει προκύψει τον τελευταίο μισό αιώνα. Η γυναίκα παραδοσιακά έμενε μέσα στο σπίτι και δεν σπούδαζε, για αυτό στην ιστορία της αρχιτεκτονικής έχουμε μόνο άνδρες. Τώρα όμως που οι γυναίκες σπουδάζουν, είναι γεγονός ότι έχουν μέσα τους ένα ιδιαίτερο ένστικτο όσον αφορά την αρχιτεκτονική. Έχουν μία ιδιαίτερη φαντασία η οποία βασίζεται σε έννοιες και ιδέες και η αρχιτεκτονική προέρχεται από ιδέες.
Πολλά ακούστηκαν πριν την κατασκευή του μουσείου της Ακρόπολης, αλλά και έπειτα. Εσάς σας αρέσει το μουσείο αυτό;
Δεν μπορώ να πω ότι μου αρέσει. Δεν θεωρώ ότι είναι ωραία τοποθετημένο. Από την άλλη μεριά έχει ορισμένα καλά χαρακτηριστικά. Για παράδειγμα ο επάνω χώρος εσωτερικά που έχει το παράθυρο με θέα την Ακρόπολη είναι ωραία φτιαγμένος. Αυτό βασικά υποτίθεται ότι δικαιολογεί την περίεργη τοποθέτησή του κτιρίου, εἰναι όμως άκομψο μέσα στο δεδομένο αστικό ιστό.
Μπορεί ένας αρχιτέκτονας ο οποίος, εξαιτίας της παγκοσμιοποίησης βρίσκεται «ουρανοκατέβατος» σε μία πόλη, να αντιληφθεί τις αρχιτεκτονικές της ανάγκες;
Ναι, ένας καλός αρχιτέκτονας θα πρέπει να μπορεί.
Εσείς πως θα το κάνατε;
Δεν ξέρω. Δεν το ἐχω σκεφθεί και ειδικά δεν μπορώ να εμφανισθώ τώρα με αντιπρόταση σ᾽ αυτήν του Tschumi. Η συνέταιρος μου Ελένη Τσιγάντε ήθελε πολύ να λάβουμε μέρος στον διαγωνισμό, εγώ είχα τους ενδοιασμούς μου.
Γιατί είχατε ενδοιασμούς ;
Δεν μπορώ να απαντήσω γιατί. Καμιά φορά αυτοί οι ενδοιασμού δεν εξηγούνται. Είμαι σίγουρος πως έκανα λάθος και πως ήταν δειλία. Εἰναι κρίμα πάντως που το κτίριο αυτό δεν σχεδιάστηκε από Έλληνα αρχιτέκτονα. Υπήρξαν πολλοί και άξιοι αρχιτέκτονες, όπως ο Παπούλιας, που για χρόνια είχε ασχοληθεί με το θέμα με πρωτοφανή ευαισθησία και προσήλωση.
Πολύς λόγος έχει γίνει και για το αεροδρόμιο του Ελληνικού. Τι θα πρέπει να γίνει;
Εκείνο που μπορώ να πω είναι τι δεν θα πρέπει να γίνει. Δεν θα πρέπει να πέσει στα χέρια των εργολάβων και των ιδιωτών. Πρέπει να αξιοποιηθεί από το δημόσιο με δημόσια έργα και μέσα σε αυτά να συμπεριλάβει και ιδιώτες.
Χρειάζεται να γίνει ένα έργο, το οποίο να περιλαμβάνει και πολιτισμικό κέντρο και ένα κομμάτι του να γίνει δημόσιο πάρκο. Το να γίνει ολόκληρο ένα πάρκο, όπως λέγονταν αρχικά, κρίνω ότι θα ήταν υπερβολή, καθώς θα αποτελούσε ένα από τα μεγαλύτερα πάρκα στον κόσμο.
Ο Josep Acebillo είχε κάνει μία αξιοσέβαστη μελέτη για αυτό. Σπατάλησε πολύ χρόνο για τη μελέτη και τελικά αγνοήθηκε. Έφυγε ο Παπανδρέου έφυγε και ο Acebillo. Έρχεται ο ένας βάζει τον δικό του, έρχεται ο άλλος τον βγάζει. Έτσι πάμε εμείς που χάσαμε την Αναγέννηση και δεν πάμε πουθενά...
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΑΡΧΕΙΟΥ
(Σεπτέμβριος του 2013)
Φωτογραφίες Ηλίας Τυροβολάς
