Με αφορμή την επιτυχημένη θεατρική μεταφορά της «Αγάπης Παράνομης» του Κωνσταντίνου Θεοτόκη, η ηθοποιός Δώρα Παπανικολάου μιλά για έναν ρόλο γεμάτο ένταση, συναίσθημα και ψυχικό βάθος. Ερμηνεύοντας τη Διαμάντω, μια γυναικεία μορφή που συνδυάζει τη δύναμη, τη μητρικότητα και τη σιωπηλή αντοχή, η Παπανικολάου αναμετριέται με ένα έργο που, αν και γραμμένο πριν από περισσότερο από έναν αιώνα, παραμένει τρομακτικά επίκαιρο.
Σε αυτή τη συνέντευξη, η γνωστή ηθοποιός μιλά για την αλήθεια και την απλότητα της γραφής του Θεοτόκη, για τη σκοτεινή σχέση πάθους ανάμεσα στον Στάθη και τη Χρυσαυγή, αλλά και για τη σκηνοθετική προσέγγιση που μετατρέπει το έργο σε μια μορφή «ολοκληρωτικού θεάτρου», όπου η απόσταση μεταξύ σκηνής και κοινού σχεδόν εκμηδενίζεται.
Με ευαισθησία και ειλικρίνεια, η Δώρα Παπανικολάου αναλύει τις ηθικές συγκρούσεις του έργου, τη θέση της γυναίκας μέσα στην κοινωνία τότε και τώρα, και το διαχρονικό μήνυμα πως η αλήθεια λυτρώνει και η συγχώρηση οδηγεί στην ψυχική κάθαρση. Μια συζήτηση που ξεπερνά τα όρια του θεάτρου και αγγίζει τον ίδιο τον πυρήνα της ανθρώπινης ύπαρξης.
Τι σας εντυπωσίασε περισσότερο στην ιστορία της «Αγάπης Παράνομης» όταν την
διαβάσατε για πρώτη φορά;
Με ξάφνιασε και ταυτόχρονα με συγκλόνισε η αλήθεια της, ειπωμένη με τόσο απλά, καθημερινά λόγια.
Πώς θα περιγράφατε τη σχέση ανάμεσα στον Στάθη και τη Χρυσαυγή; Τι σας φαίνεται
πιο τραγικό ή συγκλονιστικό σε αυτήν;
Θα ‘ελεγα ότι είναι μια σχέση πάθους από τη μεριά του Στάθη. Και ως τέτοια, παθιασμένη δηλαδή, εμπεριέχει και μια δόση αρρώστιας μέσα της. Ο Στάθης λειτουργεί ως θύτης και η Χρυσαυγή ως θύμα του. Το συγκλονιστικό είναι, ότι η άρρωστη επιθυμία του Στάθη απέναντι στη γυναίκα του γιου του, γίνεται ο μοιραίος καταλύτης των
εξελίξεων της τραγωδίας
Ο σκηνοθέτης κάνει λόγο για «παράσταση ολοκληρωτικού θεάτρου». Τι σημαίνει αυτό
για το κοινό και πώς αντικατοπτρίζεται στην εμπειρία της παράστασης;
Το ολοκληρωτικό Θέατρο είναι μια έννοια που περιγράφει μια δραματουργία όπου συνυπάρχουν ανόμοιες δημιουργικές περιοχές και η παράσταση επιδιώκει να καταργήσει τα παραδοσιακά όρια μεταξύ ηθοποιών και θεατών, δημιουργώντας μια «ολοκληρωμένη» εμπειρία για το κοινό. Στην περίπτωση της «αγάπης παράνομης» συμβαίνει ακριβώς αυτό. Δεν είναι
μονόλογος, δεν είναι διάλογος, είναι και τα δυο αλλά και πολλά περισσότερα. Χωρίς σκηνοθετικά τερτίπια και φτιασιδώματα, χωρίς σκηνογραφικές και ενδυματολογικές πολυτέλειες, μόνον ο ηθοποιός. Αναμετριέται συνεχώς με τον εαυτό του για να προσεγγίσει όσοτο δυνατόν περισσότερο τον θεατή.
Τι σας δυσκόλεψε περισσότερο στον ρόλο της Διαμάντως και τι σας ενέπνευσε;
Για να πω την αλήθεια, ολόκληρος ο ρόλος της Διαμάντως όπως διαγράφεται στηδιασκευή και σκηνοθετική προσέγγιση, είναι μια δυσκολία... Αλλά από την άλλη, είναι και μια τεράστια εμπειρία, μια πρόκληση και μια σπουδή πάνω στη γυναικεία φύση. Ανέκαθεν με ενέπνεαν οι αρχετυπικές γυναίκες, όπως η Αντιγόνη, η Ανδρομάχη, η Μήδεια, η Κλυταιμήστρα, η Φραγκογιαννού του Παπαδιαμάντη... Η Διαμάντω του Θεοτόκη, κατέκτησε μέσα μου τη δική της θέση, δίπλα στις άλλες που ανέφερα.
Πώς καταφέρατε να ισορροπήσετε ανάμεσα στην αφήγηση και στη δραματική δράση
επί σκηνής;
Ενσωματώσαμε στοιχεία της δράσης στην αφήγηση και το αντίστροφο, δηλαδή στοιχεία της αφήγησης στη δράση. Σύμφωνα με τις σκηνοθετικές οδηγίες, τα πρόσωπα του έργου δηλαδή, δεν αποτελούν απλά περιγραφικά, αφηγηματικά στοιχεία αλλά είναι δρώντα, ζωντανά, αντιμετωπίσιμα.
Ποιο στοιχείο της προσωπικότητας της Διαμάντως πιστεύετε ότι συγκινεί περισσότερο
το κοινό;
Ξέρετε, ο Κ. Θεοτόκης στα διηγήματά του και βεβαίως στην «αγάπη παράνομη», πρωταγωνιστές έχει τους άνδρες. Ωστόσο, πίσω από τους άνδρες του, πάντα κρύβεται λιγότερο ή περισσότερο, μια γυναίκα. Μια τέτοια γυναίκα είναι η Διαμάντω. Είναι η γυναίκα-μητέρα- σύζυγος, στυλοβάτης της οικογένειάς της. Η δύναμη και το κουράγιο της να στηρίξει την οικογένειά της και ταυτόχρονα η ευαισθησία της, η μητρικότητά της, η φροντίδα της για όλους και για όλα, είναι πιστεύω τα στοιχεία που συγκινούν το κοινό.
Ποιες ηθικές ή κοινωνικές συγκρούσεις του έργου θεωρείτε πιο επίκαιρες για το
σήμερα;
Δυστυχώς, ένα μεγάλο μέρος της παλιάς εκείνης νοοτροπίας, ότι «η γυναίκα φταίει για όλα», ότι ακόμα και θύμα βιασμού αν πέσει, πάλι μάλλον αυτή θα φταίει γιατί «θα προκάλεσε» τον βιαστή της, επίσης η αντίληψη πως ό,τι συμβαίνει μέσα στο σπίτι μας, το κρατάμε μυστικό, «μη μάθει ο κόσμος», ακόμα κι αν αυτό το μυστικό είναι ζήτημα ζωής ή θανάτου, εξακολουθεί να υπάρχει. Απλώς σήμερα, τουλάχιστον Νομικά, έχει γίνει προσπάθεια να εξαλειφθεί. Η εκκλησία δεν παίζει πια τόσο μεγάλο ρόλο στη δημιουργία ενοχών για «αμαρτήματα» όπως αυτό του έργου και γενικά όλες αυτές οι ηθικές και κοινωνικές
συγκρούσεις που περιγράφει ο Θεοτόκης έχουν μειωθεί, απαλυνθεί θα έλεγα. Ωστόσο και οι βιασμοί υπάρχουν και οι γυναικοκτονίες και «εγκλήματα τιμής», και κρυμμένα οικογενειακά μυστικά που πολλές φορές οδηγούν σε ανείπωτα δράματα.
Τι μήνυμα πιστεύετε ότι παίρνει το κοινό μέσα από την ιστορία της «Αγάπης
Παράνομης»;
Ότι η Αλήθεια λυτρώνει και ότι η Συγχώρηση ανακουφίζει και βοηθά τον άνθρωπο να προχωρήσει ένα βήμα παρακάτω, όταν πλέον όλα έχουν συμβεί, όλα έχουν συντελεστεί...
Η παράσταση γνώρισε μεγάλη επιτυχία στα Ιόνια Νησιά. Τι πιστεύετε ότι αγάπησε
περισσότερο το κοινό;
Μα, πρώτα- πρώτα, φαντάζομαι, ένιωσε οικεία. Έζησε, για μια ώρα που διαρκεί η παράσταση, όλα τα βιώματα της πατρίδας του. Έπειτα, μην ξεχνάμε, ο Κ. Θεοτόκης ήταν Eπτανήσιος, άρα ένας «δικός τους άνθρωπος», που γνώριζε καλά την επτανησιακή κοινωνία και ως σπουδαίος ανατόμος, την ανέδειξε σε όλα του τα έργα.
Πώς οι θεατές αντιδρούν στις «παράνομες» σχέσεις και τα ηθικά διλήμματα του έργου;
Κατ’ αρχάς να σας πω ότι οι θεατές βγαίνουν πολύ συγκινημένοι. Κατόπιν θα σας έλεγα πως το έργο αυτό του Θεοτόκη το αντιμετωπίσαμε ως τραγωδία και έτσι το δουλέψαμε.
Διεγείροντας λοιπόν στους θεατές τα ψυχικά πάθη της συμπόνιας και του φόβου, δεδομένου του τέλους των πρωταγωνιστών, καταφέραμε πιστεύω να φέρουμε στην επιφάνεια αισθήματα συμπάθειας και ευσπλαχνίας των θεατών προς αυτούς που καταστράφηκαν είτε από τύχη (Χρυσαυγή- Διαμάντω) είτε από λάθη δικά τους (Στάθης) και να οδηγηθούν τελικά στην
κάθαρση. Κι έτσι νομίζω πως οι θεατές μας φεύγουν λυτρωμένοι και ψυχικά ανυψωμένοι προς στο καλύτερο.
Πληροφορίες για την παράσταση
Το ΘΕΑΤΡΟ ΤΟΥ ΙΟΝΙΟΥ παρουσιάζει στο θέατρο RADAR το έργο του Κωνσταντίνου
Θεοτόκη «Αγάπη Παράνομη» σε διασκευή και σκηνοθεσία Πέτρου Αυγερινού για
περιορισμένο αριθμό παραστάσεων. Το έργο παρουσιάζεται σαν μονόλογος με την
Δώρα Παπανικολάου στον ρόλο της Διαμάντως να αφηγείται και να κρατάει τον
άξονα του έργου. Η παράσταση με πετυχημένη διαδρομή στα Ιόνια νησιά,
αγαπήθηκε από το κοινό και υμνήθηκε από τους κριτικούς γνωρίζοντας μεγάλη
καλλιτεχνική επιτυχία.
Δύο λόγια για το έργο:
Ένας μεσήλικας μικροκτηματίας, ο Στάθης, από ένα χωριό της Κέρκυρας,
αποφασίζει να παντρέψει το γιο του με την ομορφότερη κοπέλα του χωριού, την
Χρυσαυγή. Ο γάμος αυτός θα γίνει αφορμή να ξεσπάσουν μια σειρά από
ανομολόγητα πάθη. Η σφοδρή επιθυμία του Στάθη προς τη Χρυσαυγή και η
αντίδραση της γυναίκας του Διαμάντως, που έχει καταλάβει τους «παράνομους
πόθους» του ανδρός της, θα πυροδοτήσει τις εξελίξεις. Την παράνομη σχέση
ανάμεσα σε νύφη και πεθερό η Διαμάντω θα προσπαθήσει να την κρατήσει κρυφή
γιατί απειλεί να γκρεμίσει συθέμελα όχι μόνο τις δυο οικογένειες αλλά και τις
ηθικές αρχές της κλειστής κοινωνίας του χωριού
Ο σκηνοθέτης της Παράστασης Πέτρος Αυγερινός αναφέρει σχετικά
… Η «Αγάπη παράνομη» (1905) του Κωνσταντίνου Θεοτόκη (1872-1923), ενός από
τους επιφανέστερους εκπροσώπους της λεγόμενης «Επτανησιακής Σχολής», με
θέμα παρμένο από τις σκληρές συνθήκες ζωής μιας αποκεντρωμένης και στάσιμης
κοινωνίας και με ήρωες που κινούνται σημαδεμένοι από την αμφίδρομη πίεση των
ορμών και του περιβάλλοντος, αποτελεί έργο-σταθμό για την λογοτεχνία του τόπου
μας ενώ ταυτόχρονα πλουτίζει με πρωτοποριακό για την εποχή του τρόπο την
μεταστροφή προς την ψυχολογική σπουδή της εντοπιότητας. Η παράστασή μας
αυτή, εστιάζει με σύγχρονο όσο και καίριο τρόπο στην ατμόσφαιρα της εποχής και
στο βάθος των ηρώων του Θεοτόκη, αναδεικνύοντας ταυτόχρονα την τραγικότητα
καταστάσεων και προσώπων.
Δύσκολα θα μπορούσε να ισχυριστεί κανείς ότι η παράσταση αυτή αποτελεί ένα
τυπικό θεατρικό μονόλογο με την στενή έννοια του όρου. Διευρύναμε όσο γινόταν
τα όρια, αναμειγνύοντας τα πλούσια αφηγηματικά στοιχεία με την καθαυτό
θεατρική δράση, αναπαριστώντας ανάγλυφα τη δράση των ηρώων επί σκηνής
αναδεικνύοντας τις επιδιώξεις αλλά και τις επιπτώσεις των πράξεων τους, με τρόπο
που δεν θα δίσταζα να πω ότι αποτελεί παράσταση ολοκληρωτικού θεάτρου.
Πρόκειται άλλωστε για έργο που ακόμη και στις μέρες μας δονεί και συναρπάζει.
Συντελεστές:
ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ – ΣΚΗΝΟΓΡΑΦΙΑ: Πέτρος Αυγερινός
ΚΟΣΤΟΥΜΙΑ: Δώρα Παπανικολάου
ΜΟΥΣΙΚΗ (και ΜΙΞΗ – ΕΠΕΞΕΡΓΑΣΙΑ): Πάνος Κουραμπάς
ΦΩΤΙΣΜΟΙ: Πέτρος Αυγερινός – Γιώργος Λαπέας
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: Γιώργος Τρύφωνας
ΒΟΗΘΟΣ ΣΚΗΝΟΘΕΤΗ: Απόστολος Καραμπελιάς
ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ: Αντώνης Κοκολάκης
Στο ρόλο της Διαμάντως η Δώρα Παπανικολάου.
Στο θέατρο RADAR
Ημερομηνίες:
Από Δευτέρα 13 Οκτωβρίου
κάθε Δευτέρα στις 20:00 και Τρίτη στις 21:00 μέχρι και την Τρίτη 25 Νοεμβρίου.
Προπώληση εισιτηρίων από το ticketbox.gr
Τιμές εισιτηρίων:
Προπώληση: 12,00
Στο ταμείο: 15,00
Φοιτητικά, Νεανικά, ανέργων: 12,00
Ομαδικά (άνω των 10 ατόμων): 10,00
Ατέλειες: 6,00
