Η Άλκη Ζέη, πάτησε τα 88 της χρόνια. Το “Κουτοκούλι” - εκείνο το παιδικό παρατσούκλι που την ακολουθεί- μεγάλωσε. Μα συνεχίζει να γράφει ακόμα.
«Με μολύβι φάμπερ νούμερο δύο» αυτή τη φορά γράφει την αυτοβιογραφία της. “ Αρχίζω να φτάνω προς κάποιο τέλος, θα μας πει, και δεν θα θελα τη βιογραφία μου να την γράψει κάποιος άλλος.” Ο λόγος της καθάριος, μεστός, ειλικρινής. Όπως και η ζωή που ξεδιπλώνει. Με συμπορευτές ανθρώπους που σφράγισαν την μεταπολεμική Ελλάδα. Διδώ Σωτηρίου, Κάρολος Κουν, Νίκος Γκάτσος, Ζωρζ Σαρρή, Οδυσσέας Ελύτης και τόσοι άλλοι. Οι μνήμες της ζωντανεύουν, τα παιδικά της χρόνια, η Κατοχή. «Αν με ρωτούσαν, διαβάζουμε στις σελίδες της, τι θα 'θελα να εξαφανιστεί από τη ζωή μου, από τα τόσα που πέρασα, και δεν ήταν και λίγα, θ' απαντούσα αμέσως χωρίς καν να σκεφτώ: Ο Δεκέμβρης του '44. Θα 'θελα να μην είχε υπάρξει στην Ιστορία. Και τώρα που γράφω γι' αυτόν δεν ψάχνω να βρω τις αιτίες, δεν με νοιάζουν πια. Ξέρω πως κάθε μου σελίδα θα την πληρώσω μ' ένα εφιαλτικό όνειρο» Μα οι εφιάλτες της, δεν σταματούν στο παρελθόν. Την ταλαιπωρούν ακόμη. Γιατί ξέρετε, μερικές φορές, οι μεγαλύτεροι φόβοι, ξυπνούν μαζί μας.
Σας φοβίζουν οι μέρες που ζούμε;.
Δεν πίστευα ποτέ στη ζωή μου ότι θα ξαναζήσω η ότι θα ξαναδώ αυτή του είδους την πίστη. Τώρα θα μου πείτε κατά πόσο πρόκειται για πίστη, μιας και όπως είδαμε, μόλις είδαν τα σκούρα την αρνήθηκαν οι υμνητές της. Στο παρελθόν οι κομμουνιστές πέθαιναν για να μην βάλουν μια υπογραφή. Σήμερα τα μέλη αυτά, μόλις συνελήφθησαν έκαναν τα καλά παιδιά και έλεγαν ότι δεν έχουν καμία σχέση με το Χίτλερ. Αυτή τη στιγμή, ότι χειρότερο έχουμε πάθει είναι ότι βλέπουμε δείγματα φασισμού, χιτλερισμού. Τα χειρότερα δεινά της ανθρωπότητας τα ξαναφέρνουμε στην επιφάνεια.
Ο φόβος έχει χώρο σε μια δημοκρατία;
Ο φόβος δεν πρέπει να έχει λόγο στη δημοκρατία, να όμως που έχει όμως, όταν παρουσιάζονται αυτοί οι άνθρωποι.
Θωράκιση της δημοκρατίας και μοναδική λύση είναι η φυλάκιση ορισμένων βουλευτών; Ανακόπτεται η πορεία του φασισμού έτσι;
Όχι μόνο με τη φυλάκιση ορισμένων βουλευτών, αλλά και με την εξήγηση στους υπολοίπους του τι ακριβώς είναι αυτός ο χιτλερισμός και ο φασισμός. Θαρρώ πως στα σχολεία και στα παιδιά πρέπει να μιλούν καθημερινά γι αυτό. Βλέπετε οι άνθρωποι από παιδιά δεν έχουν διδαχθεί τόσα όσα θα έπρεπε για να γνωρίζουν τι είναι πραγματικά ο φασισμός και ο χιτλερισμός.
Ναι αλλά γιατί μόνο στα σχολεία; Οι πνευματικοί άνθρωποι δεν έχουν λόγο;
Δεν είναι η εποχή που οι πνευματικοί άνθρωποι πρέπει να βγουν με τη σημαία στον δρόμο. Οι πνευματικοί άνθρωποι με αυτά που γράφουν προσπαθούν να εξηγήσουν την εποχή μας, να πουν πράγματα. Αυτή είναι η δουλειά τους, να γράφουν. Για παράδειγμα εγώ που γράφω παιδικά βιβλία, προσπαθώ πέρα από το γράψιμο να πηγαίνω σε σχολεία σε όλη την Ελλάδα και να συζητώ με τα παιδιά. Πιστέψτε με αυτό είναι πολύ ενδιαφέρον.
«Πολύ ωραίο πράγμα η επανάσταση! Να μην συλλογιέσαι τίποτα, να σέρνεις το χέρι στο νερό και να τραγουδάς έστω λίγο παράφωνα» γράφετε στο βιβλίο σας «Επαναστάτριες για γλυκό κουταλιού». Διαβλέπετε να βρισκόμαστε κοντά σε μία επανάσταση;
Όχι δεν το βλέπω αυτό γιατί τώρα δεν είναι και η εποχή των επαναστάσεων. Σε μια δημοκρατία χρειαζόμαστε διάλογο μεταξύ μας, ώστε να μπορέσουμε να προχωρήσουμε παρακάτω.
Το καπλάνι της βιτρίνας, αποτελεί σταθμό στην παιδική λογοτεχνία καθώς αναπτύσει στον ανήλικο αναγνώστη τον πολιτικό προβληματισμό. Θεωρείτε τη σημερινή νεολαία ενημερωμένη και πολιτικά προβληματισμένη;
Δε νομίζω και τόσο πολύ. Αλλά να σας θυμίσω ότι την εποχή εκείνη που έγραφα το “Καπλάνι της βιτρίνας” ήταν ακόμα λιγότερο. Το παράδοξο είναι ότι αρχικά δεν ήξερα ούτε η ίδια ότι έγραφα βιβλίο για παιδιά. Το μόνο που προσπαθούσα ήταν να καταγράψω τις παιδικές μου αναμνήσεις και κάπως έτσι αφηγήθηκα την δικτατορία που έζησα ως παιδί. Διαφορετικά δεν θα έκανα καμία αναφορά. Το συγκεκριμένο βιβλίο κυκλοφόρησε με δυσκολία στην Ελλάδα το 1963, γιατί βλέπετε οι οι γονείς πίστευαν ότι τα παιδιά δεν θα έπρεπε να ανακατετεύονται με αυτά τα πράγματα. Ωστόσο, όταν έγινε η δικτατορία το 1967 και την έζησαν τα παιδιά μέσα στο ίδιο τους το σπίτι, εκεί άρχισαν να καταλαβαίνουν και οι γονείς ότι θα ήταν προς όφελος όλων να είναι ενημερωμένα. Σήμερα πάλι τα πράγματα έχουν αλλάξει. Υπάρχει υπερπληροφόρηση, αλλά για άλλα πράγματα. Για τον φασισμό και τον Χίτλερ δεν έχουν ενημερωθεί όσο θα έπρεπε. Και αυτό πρέπει να γίνει πολύ σύντομα
Είστε αισιόδοξη ότι θα τα καταφέρουμε κα Ζέη;
Είμαι αισιόδοξη γιατί και σε άλλες δύσκολες εποχές καταφέραμε και βγάλαμε το κεφάλι έξω από το νερό. Πιστεύω πως και τώρα θα τα καταφέρουμε.
O Χρόνης Μίσιος έλεγε παλιότερα ότι σταμάτησε να γράφει λόγω απουσίας ηρώων;
Υπάρχουν ήρωες στη σημερινοί εποχή;
Νομίζω ότι δεν υπάρχουν οι ήρωες που φανταζόμασταν παιδιά, ήρωες να τρέχουν, να παίρνουν το σπαθί και να νικούν τον εχθρό. Υπάρχουν όμως οι ήρωες της καθημερινής ζωής. Το να γράψεις για έναν ήρωα της καθημερινότητας είναι πολύ σημαντικό. Πάντα υπάρχουν ήρωες.
“Με μολύβι φάμπερ νούμερο δύο». Αυτοβιογραφία λοιπόν. Γιατί τώρα;
Πρώτα πρώτα γιατί αρχίζω να φτάνω προς κάποιο τέλος και δεν θα ήθελα τη βιογραφία μου να τη γράψει κάποιος άλλος. Έπειτα, ήταν ορισμένα πράγματα που ήθελα να πω. Στην “Αρραβωνιαστικιά του Αχιλλέα” έχει πολλά αυτοβιογραφικά στοιχεία, αλλά δεν είναι το ίδιο. Το νέο μου βιβλίο είναι μια καθαρή αυτοβιογραφία. Θαρρώ πως οι άνθρωποι που γνώρισα, αλλά και η εποχή μου, είχαν πραγματικό ενδιαφέρον και ίσως να δώσει κίνητρο στους ανθρώπους σήμερα να την διαβάσουν.
Γνωρίσατε πολύ σπουδαίους ανθρώπους στη ζωή σας, όπως αναφέρετε και στην αυτοβιογραφία σας. Ποιος/α ήταν εκείνος/η που σας σημάδεψε;
Συνηθίζω να λέω ότι αν δεν τους είχα γνωρίσει, ίσως να μην ήμουν αυτή που είμαι. Aυτοί οι άνθρωποι διαμόρφωσαν και τον χαρακτήρα μου και τις γνώσεις μου και πολλά πράγματα. Είναι σα να πήγα σε δέκα πανεπιστήμια. Αυτοί όμως που με σημάδεψαν ήταν ένας καθηγητής στο σχολείο που μας έκανε αρχαία ελληνικά. Η Ελένη Περάκη που μας έκανε κουκλοθέατρο. Και φυσικά ο άντρας μου, ο οποίος ήταν 10 χρόνια μεγαλύτερος και είχε πείρα και γνώσεις και με βοήθησε πάρα πολύ. Πίστευε ότι είχα ταλέντο στο γράψιμο και δεν πίστεψε ποτέ ότι θα μπορούσα να γίνω γίνω ηθοποιός, όπως ήθελα. Ευτυχώς δηλαδή, που δεν έγινα.
-Πρόσφατα απονεμήθηκε το φετινό διεθνές βραβείο ποίησης LericiPea στον φίλο σας Τίτο Πατρίκιο.
Ο Τίτος έχει πάρει τόσα πολλά βραβεία στην Ιταλία όσα δεν έχει πάρει ποτέ στην Ελλάδα. Για εμένα ο Τίτος Πατρίκιος είναι ένας πολύ σπουδαίος ποιητής και το τελευταίο του βιβλίο το θεωρώ πολύ δυνατό.
-Πιστεύετε στα βραβεία;
Η αλήθεια είναι ότι δεν πιστεύω πολύ στα βραβεία, γιατί μπορεί να έχεις πάρει βραβείο και το βιβλίο σου να μην κυκλοφορεί και μπορεί να μην έχεις πάρει κανένα και σε διαβάζουν πολλοί.
-Τι θα θέλατε να θυμούνται οι αναγνώστες για εσάς;
Θα ήθελα να θυμούνται μόνο ένα πράγμα, ότι όλα αυτά που έγραψα, τα έγραψα με πολλή ειλικρίνεια και αγάπη.
Και να ονειρεύονται; Η καθημερινότητά μας αφήνει περιθώριο για όνειρα;
Αφήνει. Φτάνει να τα έχει κανείς ανάγκη τα όνειρα.
Το βιβλίο «Με μολύβι φάμπερ νούμερο δύο» κυκλοφορεί απο τις εκδόσεις Μεταίχμιο
ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ ΑΡΧΕΙΟΥ
Η συνέντευξη πάρθηκε τον Οκτώβριο του 2013
